Thứ Tư, 22 tháng 1, 2014
Thu hồi đất
5
đ) Có giấy tờ mua, bán nh v ti sản gắn liền với quyền sử dụng đất
trớc ngy 15 tháng 10 năm 1993;
e) Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời do ủy ban nhân dân
tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng cấp hoặc ủy ban nhân dân quận,
huyện, thị xã, thnh phố trực thuộc tỉnh, Sở Địa chính cấp theo uỷ quyền của
ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng hoặc có tên trong sổ
địa chính nay vẫn tiếp tục sử dụng;
7. Ngời nhận chuyển nhợng, chuyển đổi, thừa kế, tặng, cho quyền sử
dụng đất hoặc nh gắn liền với quyền sử dụng đất m đất đó của ngời sử
dụng thuộc đối tợng có đủ một trong các điều kiện quy định tại khoản 1,
khoản 2, khoản 3, khoản 4, khoản 5, khoản 6 Điều ny nhng cha lm thủ
tục sang tên trớc bạ;
8. Ngời tự khai hoang đất để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi
trồng thuỷ sản, lm muối trớc ngy 15 tháng 10 năm 1993 v liên tục sử
dụng cho đến khi thu hồi đất, không có tranh chấp v lm đầy đủ nghĩa vụ ti
chính cho Nh nớc;
Điều 7. Ngời không đợc đền bù thiệt hại về đất
Ngời bị thu hồi đất không có một trong các điều kiện theo quy định tại
Điều 6 của Nghị định ny hoặc tại thời điểm sử dụng đất vi phạm quy hoạch
đợc cấp có thẩm quyền phê duyệt v đã công bố hoặc vi phạm hnh lang bảo
vệ công trình, ngời chiếm đất trái phép, thì khi Nh nớc thu hồi đất không
đợc đền bù thiệt hại về đất. Trong trờng hợp xét thấy cần hỗ trợ thì ủy ban
nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng xem xét quyết định đối với
từng trờng hợp cụ thể.
Điều 8. Giá đất để tính đền bù thiệt hại
Giá đất để tính đền bù thiệt hại do Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thnh
phố trực thuộc Trung ơng quyết định cho từng dự án theo đề nghị của Sở Ti
chính - Vật giá, có sự tham gia của các ngnh có liên quan.
Giá đất để tính đền bù thiệt hại đợc xác định trên cơ sở giá đất của địa
phơng ban hnh theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K để đảm bảo
giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi v giá chuyển nhợng
quyền sử dụng đất ở địa phơng.
Bộ Ti chính hớng dẫn phơng pháp xác định hệ số K sau khi có ý kiến
của Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp v Phát triển nông thôn, Tổng cục Địa
chính, Ban Vật giá Chính phủ.
6
Điều 9. Đền bù thiệt hại đối với đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất
lm muối, đất có mặt nớc nuôi trồng thuỷ sản
1. Khi thu hồi đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất lm muối, đất có mặt
nớc nuôi trồng thuỷ sản thì ngời bị thu hồi đất đợc đền bù bằng đất theo
diện tích v hạng đất của đất bị thu hồi. Nếu không có đất đền bù thì ngời bị
thu hồi đất đợc đền bù bằng tiền theo giá đất quy định tại Điều 8 của Nghị
định ny.
Trong trờng hợp diện tích đất đợc đền bù nhỏ hơn diện tích đất bị thu
hồi thì ngời bị thu hồi đất đợc đền bù bằng tiền phần đất chênh lệch đó;
Trong trờng hợp đất đền bù có giá đất thấp hơn của đất bị thu hồi thì
ngời bị thu hồi đất đợc đền bù bằng tiền phần chênh lệch đó, nếu đất đền
bù có giá đất cao hơn giá đất của đất bị thu hồi thì ngời đợc nhận đất đền
bù không phải nộp tiền phần chênh lệch đó.
2. Nếu đất bị thu hồi l đất do Nh nớc giao sử dụng tạm thời, đất cho
thuê, đất đấu thầu, thì ngời bị thu hồi đất không đợc đền bù thiệt hại về đất
nhng đợc đền bù thiệt hại chi phí đã đầu t vo đất.
3. Ngời bị thu hồi đất l ngời lm nông nghiệp, nhng không thuộc đối
tợng đợc đền bù theo quy định tại Điều 7 của Nghị định ny, sau khi bị thu
hồi đất, ngời đó không còn đất để sản xuất nông nghiệp thì chính quyền địa
phơng xem xét v nếu có điều kiện sẽ đợc giao đất mới.
4. Trờng hợp đất thu hồi thuộc quỹ đất công ích của xã theo quy định
tại Điều 45 của Luật Đất đai năm 1993 hoặc đất của xã cha giao cho ai sử
dụng thì ngời đợc Nh nớc giao đất, cho thuê đất phải đền bù thiệt hại đất
bằng tiền cho Ngân sách xã. Ngời đang sử dụng đất công ích của xã đợc ủy
ban nhân dân xã đền bù thiệt hại chi phí đã đầu t vo đất.
Điều 10. Đền bù thiệt hại đối với đất ở tại đô thị
1. Đất đô thị l đất đợc quy định tại Điều 55 Luật đất đai v đợc quy
định chi tiết tại Nghị định số 88/CP ngy 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ
về quản lý v sử dụng đất đô thị. Đất đợc quy hoạch để xây dựng đô thị
nhng cha có cơ sở hạ tầng, thì không đợc đền bù nh đất đô thị, m đền bù
theo giá đất đang chịu thuế sử dụng đất hoặc tiền thuê đất nhân với hệ số K
cho phù hợp.
2. Đất ở tại đô thị l đất đợc quy định tại khoản 2, Điều 1, Nghị định
số 60/CP ngy 15 tháng 7 năm 1994 của Chính phủ về quyền sở hữu nh ở v
quyền sử dụng đất ở tại đô thị.
7
3. Đất bị thu hồi l đất ở thì đợc đền bù thiệt hại bằng tiền, nh ở hoặc
đất ở tại khu tái định c.
Diện tích đất ở đền bù cho mỗi hộ gia đình theo hạn mức đất ở do ủy
ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quy định, nhng không
vợt quá diện tích của đất bị thu hồi; mức tối đa đợc đền bù thiệt hại bằng
đất tại nơi ở mới do ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng
quy định cho phù hợp với pháp luật về đất đai. Trong trờng hợp đất ở bị thu
hồi lớn hơn diện tích đất ở đợc đền bù thì ngời bị thu hồi đất ở có thể đợc
đền bù thêm một phần diện tích đất ở tuỳ theo quỹ đất của địa phơng, phần
còn lại thì đợc đền bù bằng tiền. Trờng hợp đất ở bị thu hồi nhỏ hơn diện
tích đất đợc đền bù, nguời đợc đền bù phải nộp tiền sử dụng đất đối với
phần diện tích đất chênh lệch đó.
4. Đối với đất ở thu hồi thuộc nội thnh đô thị loại I v loại II thì chủ yếu
đền bù bằng nh ở hoặc bằng tiền. Việc nhận nh ở hay nhận tiền do ngời
đợc đền bù quyết định. Giá nh ở để tính đền bù l giá nh ở do ủy ban nhân
dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quy định trên cơ sở giá chuẩn tối
thiểu nh ở xây dựng mới do Chính phủ ban hnh.
Việc đền bù bằng đất ở thuộc nội thnh đô thị loại I, loại II cho ngời có
đất ở bị thu hồi chỉ đợc thực hiện trong các trờng hợp: có dự án tái định c
ở ngay khu vực thu hồi đất, tái định c ở các khu quy hoạch khu dân c hoặc
các khu dân c khác thuộc nội đô thị đó đã đợc cơ quan Nh nớc có thẩm
quyền phê duyệt. Ngời đợc đền bù đất ở thuộc nội thnh phải l ngời bị
thu hồi đất ở thuộc nội thnh đô thị đó. Nếu ngời có đất ở bị thu hồi không
nhận nh, tiền hoặc tái định c ở nội đô thị, m xin đợc nhận đất ở thuộc khu
vực ngoại thnh thì ngoi mức đền bù đợc hởng theo quy định còn đợc trợ
cấp một khoản tiền bằng 10% giá trị của đất bị thu hồi.
5. Đối với đất ở thu hồi tại các đô thị khác không thuộc nội đô thị loại I
v loại II thì đền bù bằng đất, bằng tiền hoặc nh ở theo đề nghị của ngời có
đất bị thu hồi. Trờng hợp ở nội đô thị không còn đất để đền bù thì đền bù
bằng đất ở ngoại đô thị.
6. Đối với đất đô thị ở những nơi mới đô thị hoá, trớc năm 1993 còn l
nông thôn hoặc có điều kiện đặc biệt: hộ gia đình, cá nhân có khuôn viên đất
rộng trong đó có đất nông nghiệp, lâm nghiệp thì đợc đền bù theo giá đất ở
tại đô thị theo mức diện tích đất ở tối đa do địa phơng quy định. Phần diện
tích còn lại đợc đền bù bằng tiền theo giá đất nông nghiệp, lâm nghiệp nhân
với hệ số K cho phù hợp.
Điều 11. Đền bù thiệt hại đối với đất ở thuộc nông thôn
1. Đất ở của mỗi hộ gia đình nông thôn bao gồm đất để lm nh ở v
các công trình phục vụ cho đời sống của gia đình.
8
Ngời bị thu hồi đất đợc đền bù bằng đất có cùng mục đích sử dụng,
nhng mức tối đa đợc đền bù bằng đất tại nơi ở mới l mức đất ở theo quy
định tại Điều 54 Luật Đất đai, nếu có chênh lệch về giá đất thì đợc đền bù
bằng tiền cho phần chênh lệch đó. Trong trờng hợp đặc biệt không có đất để
đền bù thì đền bù thiệt hại bằng tiền theo giá đất quy định tại Điều 8 của Nghị
định ny.
2. Đối với những vùng nông thôn có tập quán nhiều thế hệ cùng chung
sống trong một hộ hoặc có điều kiện tự nhiên đặc biệt thì mức đợc đền bù
bằng đất có thể cao hơn, nhng tối đa không quá 2 lần mức quy định tại
khoản 1 Điều ny v không vợt quá diện tích đất bị thu hồi.
Điều 12. Xử lý một số trờng hợp cụ thể về đất ở
1. Trờng hợp diện tích đất còn lại sau thu hồi nhỏ hơn diện tích theo
mức quy định tại Điều 10 v Điều 11 của Nghị định ny, nếu chủ sử dụng đất
có nhu cầu tiếp tục sử dụng thì đợc giữ lại, nhng phải sử dụng theo quy
hoạch; trờng hợp phần diện tích đất ở còn lại không đủ để xây dựng nh ở,
thì khuyến khích họ chuyển nhợng cho hộ lân cận hoặc yêu cầu Nh nớc
thu hồi phần diện tích ny v đợc đền bù nh phần đất bị thu hồi.
2. Trờng hợp đất đang sử dụng l đất giao để sử dụng tạm thời, đất cho
thuê, đất đấu thầu, khi Nh nớc thu hồi thì ngời sử dụng đất không đợc
đền bù thiệt hại về đất nhng đợc đền bù thiệt hại chi phí đã đầu t vo đất.
3. Ngời bị thu hồi đất ở không thuộc đối tợng đợc đền bù nh quy
định tại Điều 7 của Nghị định ny, nếu còn nơi ở khác thì không đợc giao
đất mới; trờng hợp không còn nơi ở no khác thì đợc xem xét giao đất mới
v phải nộp tiền sử dụng đất hoặc đợc mua nh ở.
Điều 13. Đền bù thiệt hại đối với đất chuyên dùng
1. Cơ quan Nh nớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị
sự nghiệp, đơn vị lực lợng vũ trang nhân dân đợc Nh nớc giao đất m
không phải nộp tiền sử dụng đất hoặc đã nộp tiền sử dụng đất bằng nguồn vốn
ngân sách Nh nớc thì khi Nh nớc thu hồi đất không đợc đền bù thiệt hại
về đất, nhng đợc Nh nớc xem xét giao đất mới v đợc đền bù thiệt hại
chi phí đã đầu t vo đất, nếu tiền đó không thuộc nguồn vốn của ngân sách
Nh nớc.
2. Doanh nghiệp nh nớc, doanh nghiệp của các tổ chức chính trị - xã
hội, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, đơn vị kinh tế tập thể,
doanh nghiệp t nhân đợc Nh nớc cho thuê đất hoặc giao đất m không
phải nộp tiền sử dụng đất hoặc nộp tiền sử dụng đất bằng tiền thuộc nguồn
9
vốn của ngân sách Nh nớc thì khi Nh nớc thu hồi không đợc đền bù
thiệt hại về đất, nhng đợc Nh nớc xem xét giao hoặc cho thuê đất mới với
mức tối đa không quá diện tích đất bị thu hồi v đợc đền bù chi phí đã đầu
t vo đất, nếu tiền đó không thuộc nguồn vốn của ngân sách Nh nớc.
3. Doanh nghiệp nh nớc, doanh nghiệp của các tổ chức chính trị - xã
hội, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, đơn vị kinh tế tập thể
doanh nghiệp t nhân khi bị Nh nớc thu hồi đất, nếu đất đó đã nộp tiền sử
dụng đất không thuộc nguồn vốn của ngân sách nh nớc thì đợc đền bù
thiệt hại về đất v đợc Nh nớc xem xét giao hoặc cho thuê đất mới.
Việc giao đất, cho thuê đất mới quy định tại Điều ny phải phù hợp với
dự án đợc cấp có thẩm quyền quyết định v phù hợp với quy hoạch đợc
duyệt.
Điều 14. Nộp ngân sách Nh nớc tiền đền bù thiệt hại về đất
Trong các trờng hợp sau đây, ngời đợc Nh nớc giao đất, cho thuê
đất phải nộp ton bộ khoản tiền đền bù thiệt hại về đất theo mức giá đất quy
định tại Điều 8 của Nghị định ny vo ngân sách Nh nớc, sau khi đã trừ
phần đền bù chi phí đầu t của ngời bị thu hồi đất :
- Đất bị thu hồi l đất giao tạm sử dụng, đất cho thuê, đất đấu thầu quy
định tại khoản 2 Điều 9 v khoản 2 Điều 12 của Nghị định ny;
- Đất công ích của xã quy định tại khoản 4 Điều 9 của Nghị định ny;
- Đất giao không phải nộp tiền sử dụng đất hoặc phải nộp tiền sử dụng
đất m tiền đó có nguồn từ ngân sách Nh nớc quy định tại khoản 1, khoản 2
Điều 13 của Nghị định ny; trừ đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất lm
muối, đất có mặt nớc nuôi trồng thuỷ sản giao cho hộ gia đình, cá nhân.
- Đất sử dụng không hợp pháp quy định tại khoản 3 Điều 9 v Khoản 3
Điều 12 của Nghị định ny, m ngời bị thu hồi đất không đợc đền bù thiệt
hại về đất, chỉ đợc đền bù thiệt hại chi phí đã đầu t vo đất.
Điều 15. Quỹ đất dùng để đền bù thiệt hại gồm
1. Đất cha sử dụng;
2. Đất cha sử dụng nhng đợc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ đền bù;
3. Đất thu hồi theo quy định tại Điều 26 v Điều 27 của Luật Đất đai;
4. Đất công ích theo quy định tại Điều 45 của Luật Đất đai.
10
Chơng III
Đền bù thiệt hại về ti sản
Điều 16. Nguyên tắc đền bù thiệt hại về ti sản
1. Đền bù thiệt hại về ti sản bao gồm nh, công trình kiến trúc, cây
trồng, vật nuôi v các ti sản khác, gắn liền với đất hiện có tại thời điểm thu
hồi đất.
2. Chủ sở hữu ti sản l ngời có ti sản hợp pháp quy định tại khoản 1
Điều ny khi Nh nớc thu hồi đất m bị thiệt hại thì đợc đền bù thiệt hại
theo giá trị hiện có của ti sản.
3. Chủ sở hữu ti sản có trên đất bất hợp pháp quy định tại Điều 7 của
Nghị định ny, tùy từng trờng hợp cụ thể đợc ủy ban nhân dân tỉnh, thnh
phố trực thuộc Trung ơng xem xét hỗ trợ.
Điều 17. Đền bù thiệt hại nh, công trình kiến trúc
1. Đối với nh, công trình kiến trúc v các ti sản khác gắn liền với đất
đợc đền bù theo mức thiệt hại thực tế.
Mức đền bù =
Giá trị hiện có
của nh v công
trình
Một khoản tiền tính bằng một
+ tỷ lệ(%) trên giá trị hiện có của
nh v công trình
Nhng tổng mức đền bù tối đa không lớn hơn 100% v tối thiểu không
nhỏ hơn 60% giá trị của nh, công trình tính theo giá xây dựng mới có tiêu
chuẩn kỹ thuật tơng đơng với công trình đã phá dỡ.
Giá trị hiện có của nh, công trình đợc xác định bằng tỷ lệ (%) giá trị
của nh, công trình đó đợc tính theo giá xây dựng mới. Giá xây dựng mới
của nh, công trình l mức giá chuẩn do ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực
thuộc Trung ơng ban hnh theo quy định của Nh nớc.
Mức quy định cụ thể của khoản tiền cộng thêm do ủy ban nhân dân
tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quyết định theo đề nghị của Hội đồng
đền bù giải phóng mặt bằng.
Riêng đối với nh cấp IV, nh tạm v công trình phụ độc lập, mức đền bù
thiệt hại đợc tính bằng giá trị xây dựng mới của nh, công trình có tiêu
chuẩn kỹ thuật tơng đơng theo giá chuẩn do ủy ban nhân dân tỉnh, thnh
phố trực thuộc Trơng ơng ban hnh theo quy định của Nh nớc.
11
2. Đối với nh, công trình bị phá dỡ một phần, nhng phần diện tích còn
lại không còn sử dụng đợc thì đợc đền bù thiệt hại cho ton bộ công trình.
3. Đối với nh, công trình bị phá dỡ một phần, nhng vẫn tồn tại v sử
dụng đợc phần diện tích còn lại thì đợc đền bù thiệt hại phần giá trị công
trình bị phá dỡ v đền bù ton bộ chi phí sửa chữa, hon thiện công trình
còn lại.
4. Đối với nh, công trình có thể tháo rời v di chuyển đến chỗ ở mới để
lắp đặt thì chỉ đền bù các chi phí tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt v chi phí hao
hụt trong quá trình tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt.
5. Mức đền bù cho mỗi hộ phải di chuyển chỗ ở trong phạm vi tỉnh,
thnh phố đợc đền bù từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng; nếu di chuyển
chỗ ở sang tỉnh khác thì đợc đền bù từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Mức cụ thể do ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quy
định.
Điều 18. Xử lý các trờng hợp đền bù thiệt hại về nh, công trình
kiến trúc
1. Chủ sở hữu ti sản theo quy định tại khoản 2 Điều 16 của Nghị định
ny, khi Nh nớc thu hồi đất m bị thiệt hại về ti sản thì đợc đền bù theo
mức quy định tại Điều 17 của Nghị định ny.
2. Chủ sở hữu ti sản l ngời có nh, công trình nhng cha có giấy
phép xây dựng, thì tùy theo mức độ, tính chất hợp pháp của đất v công trình
trên đất đợc đền bù hoặc trợ cấp cụ thể nh sau :
a) Đối với nông thôn :
- Nh, công trình xây dựng trên đất thuộc đối tợng đợc đền bù thiệt hại
theo quy định tại Điều 6 của Nghị định ny thì đợc đền bù theo quy định tại
Điều 17 của Nghị định ny;
- Nh, công trình xây dựng trên đất thuộc đối tợng không đợc đền bù
thiệt hại theo quy định tại Điều 7 của Nghị định ny, nhng tại thời điểm xây
dựng m cha có quy hoạch hoặc xây dựng phù hợp quy hoạch, không vi
phạm hnh lang bảo vệ công trình thì đợc trợ cấp bằng 80% mức đền bù quy
định tại Điều 17 của Nghị định ny; nếu khi xây dựng vi phạm quy hoạch đã
đợc công bố, vi phạm hnh lang bảo vệ công trình, thì không đợc đền bù;
trong trờng hợp đặc biệt ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung
ơng xem xét hỗ trợ cho từng trờng hợp cụ thể.
12
Đối với nh, công trình kiến trúc khi xây dựng l vùng nông thôn nhng
nay trở thnh đô thị, khi Nh nớc thu hồi đất đợc áp dụng đền bù quy định
tại điểm a, điểm b của khoản 2.1 Điều ny.
b) Đối với đô thị :
- Nh, công trình xây dựng trên đất thuộc đối tợng đợc đền bù thiệt hại
theo quy định tại Điều 6 của Nghị định ny, thì đợc đền bù theo quy định tại
Điều 17 của Nghị định ny.
- Nh, công trình xây dựng trên đất không thuộc đối tợng đợc đền bù
thiệt hại theo quy định tại Điều 7 của Nghị định ny, nhng tại thời điểm xây
dựng m cha có quy hoạch hoặc xây dựng phù hợp quy hoạch, không vi
phạm hnh lang bảo vệ công trình thì đợc trợ cấp 70% mức đền bù quy định
tại Điều 17 của Nghị định ny; nếu khi xây dựng vi phạm quy hoạch đã đợc
công bố, vi phạm hnh lang bảo vệ công trình, thì không đợc đền bù; trong
trờng hợp đặc biệt ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng
xem xét hỗ trợ cho từng trờng hợp cụ thể.
3. Nh, vật kiến trúc xây dựng trên đất thuộc đối tợng không đợc đền
bù theo quy định tại Điều 7 của Nghị định ny, m khi xây dựng đã đợc cơ
quan Nh nớc có thẩm quyền thông báo không đợc phép xây dựng hoặc
xây dựng sau ngy 15 tháng 10 năm 1993 thì không đợc đền bù, không đợc
trợ cấp. Ngời có công trình xây dựng trái phép đó buộc phải phá dỡ.
Điều 19. Đền bù thiệt hại cho ngời thuê nh ở thuộc sở hữu nh
nớc.
1. Ngời đang sử dụng nh ở thuộc sở hữu Nh nớc (nh thuê hoặc nh
do tổ chức tự quản) nằm trong phạm vi thu hồi đất phải phá dỡ, thì ngời đang
thuê nh không đợc đền bù thiệt hại đối với diện tích nh ở thuộc sở hữu
Nh nớc v diện tích cơi nới trái phép, nhng đợc đền bù chi phí tự cải tạo,
sửa chữa, nâng cấp; đối với diện tích hợp pháp mức đền bù theo quy định của
ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quyết định cho từng
trờng hợp cụ thể, ngoi ra còn đợc hỗ trợ theo quy định tại khoản 5,
Điều 25 của Nghị định ny.
2. Ngời đang sử dụng nh ở thuộc sở hữu Nh nớc bị phá dỡ đợc mua
nh ở hoặc thuê nh ở tại nơi khác với diện tích không thấp hơn nơi ở cũ theo
mức giá bán nh ở hoặc giá thuê nh ở thuộc sở hữu Nh n
ớc theo quy định
của Chính phủ về mua bán v kinh doanh nh ở v đợc đền bù di chuyển chỗ
ở theo quy định tại khoản 5 Điều 17 của Nghị định ny.
13
Điều 20. Đền bù thiệt hại về mồ mả
Đối với việc di chuyển mồ mả, mức tiền đền bù đợc tính cho chi phí về
đất đai, đo, bốc, di chuyển, xây dựng lại v các chi phí hợp lý khác có liên
quan trực tiếp.
Điều 21. Đền bù thiệt hại đối với công trình văn hoá, di tích lịch sử,
đình, chùa
Đối với các dự án khi thu hồi đất có các công trình văn hoá, di tích lịch
sử, đình chùa phải có phơng án bảo tồn l chủ yếu; trong trờng hợp đặc biệt
phải di chuyển thì việc đền bù thiệt hại cho việc di chuyển các di tích lịch sử,
công trình văn hoá, nh thờ, đình, chùa, do Thủ tớng Chính phủ quyết định
đối với công trình do Trung ơng quản lý hoặc Chủ tịch ủy ban nhân dân
tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng quyết định đối với công trình do địa
phơng quản lý.
Điều 22. Đền bù thiệt hại đối với công trình kỹ thuật hạ tầng
Mức đền bù thiệt hại bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu
chuẩn kỹ thuật tơng đơng với công trình bị phá dỡ. Trờng hợp đặc biệt do
Thủ tớng Chính phủ hoặc Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thnh phố trực
thuộc Trung ơng quyết định cho từng trờng hợp cụ thể.
Điều 23. Đền bù thiệt hại về hoa mu
1. Mức đền bù thiệt hại đối với cây hng năm, vật nuôi trên đất có mặt
nớc đợc tính bằng giá trị sản lợng thu hoạch trong 1 năm theo năng suất
bình quân của 3 năm trớc đó với giá trung bình của nông sản, thuỷ sản cùng
loại ở địa phơng tại thời điểm đền bù.
2. Mức đền bù thiệt hại đối với cây lâu năm, đợc tính bằng giá trị hiện
có của vờn cây ( không bao hm trị giá đất ) tại thời điểm thu hồi đất theo
thời giá của địa phơng.
Điều 24. Đền bù thiệt hại trong trờng hợp giao đất tạm thời
Tổ chức, cá nhân trong nớc, tổ chức, cá nhân nớc ngoi đợc cơ quan
Nh nớc có thẩm quyền giao đất tạm thời để sử dụng, có trách nhiệm đền bù
thiệt hại về ti sản, hoa mu trên đất cho ngời đang sử dụng đất nh sau :
1. Đối với ti sản bị phá dỡ thì đền bù theo quy định tại Điều 17 của
Nghị định ny;
2. Đối với cây trồng, vật nuôi trên đất đền bù theo quy định tại Điều 23
của Nghị định ny. Trờng hợp thời gian sử dụng kéo di ảnh hởng đến
nhiều mùa vụ sản xuất, thì phải đền bù cho các vụ bị ngừng sản xuất. Hết thời
14
hạn sử dụng đất, chủ đợc giao đất tạm thời có trách nhiệm phục hồi trả lại
đất theo tình trạng ban đầu. Trờng hợp khi trả lại đất không thể tiếp tục sử
dụng đợc theo mục đích trớc lúc thu hồi, thì phải đền bù bằng bằng tiền đủ
mức để khôi phục đất theo trạng thái ban đầu.
Chơng IV
Chính sách hỗ trợ
Điều 25. Hỗ trợ để ổn định sản xuất v đời sống
1. Hỗ trợ để ổn định sản xuất v đời sống cho những ngời phải di
chuyển chỗ ở đợc tính trong thời hạn l 06 tháng, với mức trợ cấp tính bằng
tiền cho 01 nhân khẩu/01 tháng tơng đơng 30 kg gạo theo thời giá trung
bình ở thị trờng địa phơng tại thời điểm đền bù. Đối với những dự án có
quy mô sử dụng đất lớn, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất phải di chuyển
đến khu tái định c ở tỉnh khác m sản xuất v đời sống bị ảnh hởng kéo di
thì trợ cấp ổn định sản xuất v đời sống cho những ngời phải di chuyển chỗ
ở với thời gian l 01 năm v còn đợc hởng chính sách đi vùng kinh tế mới.
2. Đối với doanh nghiệp khi bị thu hồi đất, phải di chuyển cơ sở đến địa
điểm mới, thì tuỳ theo quy mô v khả năng ổn định sản xuất kinh doanh tại
địa điểm mới, chủ dự án sử dụng đất có trách nhiệm đền bù thiệt hại theo chế
độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời
gian ngừng sản xuất, kinh doanh đến lúc sản xuất, kinh doanh trở lại hoạt
động bình thờng tại địa điểm mới.
3. Đối với cơ quan Nh nớc, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp,
đơn vị lực lợng vũ trang nhân dân phải di chuyển cơ sở đến địa điểm mới thì
đợc chủ sử dụng đất trả ton bộ chi phí di chuyển. Mức chi phí di chuyển do
đơn vị lập dự toán gửi Sở Ti chính - vật giá xem xét trình Chủ tịch ủy ban
nhân dân tỉnh, thnh phố trực thuộc Trung ơng phê duyệt.
4. Ngoi các chi phí đền bù thiệt hại về đất, ti sản, cơ sở kỹ thuật hạ
tầng quy định tại Chơng II, Chơng III của Nghị định ny, ngời đợc Nh
nớc giao đất, cho thuê đất còn có trách nhiệm :
a) Hỗ trợ chi phí đo tạo cho những lao động nông nghiệp phải chuyển
lm nghề khác do bị thu hồi đất. Mức chi cụ thể do ủy ban nhân dân tỉnh,
thnh phố trực thuộc Trung ơng quy định công khai v đợc chuyển cho
ngời lao động hoặc các tổ chức trực tiếp đo tạo của địa phơng.
b) Nếu có nhu cầu tuyển dụng lao động mới thì phải u tiên tuyển dụng
lao động thuộc các đối tợng có đất bị thu hồi.
5. Ngời đang sử dụng nh ở thuộc sở hữu Nh nớc, nằm trong phạm vi
thu hồi đất phải phá dỡ nếu không tiếp tục thuê nh của Nh nớc thì đợc hỗ
Hoàn thiện tổ chức kế toán nguyên vật liệu tại Công ty Cổ phần Đóng Tầu Hà Nội.docx
Chuyên đề tốt nghiệp
chạy sông loại nhỏ, nay công ty vượt lên đóng các loại tàu chạy biển với trọng
tải 6.500 tấn, Tháng 11/2006 Công ty nhận được đơn đặt hàng đóng con tàu
13.000 tấn. Sản phẩm của Công ty đã và đang được sử dụng ở nhiều tỉnh
Thành phố Hà Nội, có những sản phẩm đã được khai thác trên các tuyến
đường biển Đông Nam Á và sản phẩm của Công ty đã được Cục Đăng kiểm
Việt Nam (VIES) đánh giá cao gây được uy tín tốt với khách hàng.
1.2. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần
Đóng tầu Hà Nội.
Hiện nay,Công ty Cổ phần Đóng tầu Hà Nội với ngành nghề kinh
doanh chính là đóng mới và sửa chữa các loại tàu biển từ nhỏ đến lớn. Mặt
khác để tận dụng bề diện tích rộng và đội ngũ công nhân, Công ty còn tận
dụng để kinh doanh kho bãi và gia công kết cấu thép.
Quy mô và cơ cấu lao động của công ty :
+Công ty thuộc loại hình sản xuất với quy mô vừa với hệ thống nhà
xưởng, kho tàng máy móc cũng tương đối nhiều.
+Trong những năm thực hiện cơ chế sản xuất tập trung bao cấp công ty
sản xuất theo chỉ tiêu kế hoạch do nhà nước đặt ra, có lúc số lượng lao động
lên tới 700 người. Hiện nay do chuyển đổi cơ chế cho phù hợp với yêu cầu
của nền kinh tế thị trường nay công ty chỉ còn 235 người:
Trong đó:
Kỹ sư : 25 người.
Trung cấp : 10 người.
Sơ cấp + không bằng cấp : 10 người.
Thợ lành nghề từ bậc năm trở lên: 110 người.
Thợ lành nghề từ bậc năm trở xuống:80 người.
Do mới có sự tách biệt về tài chính nên nguồn vốn Công ty còn hạn
hẹp. Bởi thế mà khách hàng chủ yếu của Công ty là trong nước và vốn để làm
5
5
Chuyên đề tốt nghiệp
sản phẩm thì khách hàng phải đặt cọc trước còn cơ sở hạ tầng máy móc thiết
bị của công ty xây dựng và mua sắm do nguồn vốn vay ngân hàng.
Dưới đây là một số chỉ tiêu hoạt động kinh doanh của công ty trong
những năm 2004, 2005, 6 tháng đầu năm 2006:
BẢNG 1:
ĐƠN VỊ: CÔNG TY CỔ PHẦN ĐÓNG TẦU HÀ NỘI
ĐỊA CHỈ: THANH TRÌ - HÀ NỘI
KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
Đơn vị tính: 1.000.000 đồng
Chỉ tiêu 2004 2005
6 tháng đầu
năm 2006
Doanh thu 21.000 30.000 16.000
Giá vốn hàng bán 15.000 22.000 10.000
Lãi từ hoạt động kinh doanh 6.000 8.000 6.000
Chi phí tài chính 1.000 2.000 1.200
Chi phí quản lý doanh nghiệp 4.500 5.000 4.000
Lợi nhuận thuần từ hoạt động
kinh doanh
500 1.000 800
Chi phí khác 100 400 350
Tổng lợi nhuận trước thuế 400 600 450
Thuế thu nhập doanh nghiệp 120 180 135
Lợi nhuận sau thuế 250 420 315
Còn thu nhập bình quân của người lao động là 1.100.000đồng/tháng
Với mức tiêu dùng như Việt Nam hiện nay thì mức thu nhập như vậy
được coi là ổn định. Điều này làm cho người lao động yên tâm sản xuất, tâm
huyết với Công ty. Trong tương lai Công ty sẽ phát triển và nâng cao hơn mức
thu nhập của người lao động dự định đặt ra khoảng từ 1.500.000 đến
5.000.000 đồng đến năm 2010.
6
6
Chuyên đề tốt nghiệp
1.3. Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý của Công ty Cổ phần Đóng
tầu Hà Nội .
Mang đặc thù là Công Ty cổ phần được tách ra từ nhà nước thì Công ty
Cổ phần Đóng tầu Hà Nội được tổ chức theo kiểu trực tuyến có tổ chức bộ
máy quản lý được khái quát trong sơ đồ sau:
Phòng Tổ chức hành chính và tiền lương
Hội đồng quản trị
Giám đốc
Phó Giám đốc kinh doanh
Phó Giám đốc kỹ thuật
Phó Giám đốc sản xuất
PhòngKỹ thuật
Phòng Tài chính kế toán và kinh tế đối ngoại
Phòng KCS
Phòng Vật tư
Phòng Sản xuất
Ban bảo vệ
7
7
Chuyên đề tốt nghiệp
Sơ đồ 1: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý.
Trong sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý của Công ty :
+ Hội đồng quản trị: Gồm 5 người, trong đó người nào có số vốn góp
lớn nhất sẽ làm chủ tịch HĐQT(Hội đồng quản trị). Người này có nhiệm vụ
thay mặt HĐQT ký duyệt các quyết định do Giám đốc đưa lên.
+ Ban Giám đốc gồm
* Giám đốc: là người điều hành và chịu trách nhiệm chung về mọi hoạt
động của Công ty.
* Phó Giám đốc:
+ Phó giám đốc kinh doanh: Chịu trách nhiệm chung khâu kinh doanh
của Công ty. Cụ thể là chỉ đạo trực tiếp hai phòng: Phòng tổ chức hành chính
và tiền lương, phòng kỹ thuật. Ngoài ra còn chịu trách nhiệm chung khi giám
đốc Công ty đi vắng.
+ Phó Giám đốc kỹ thuật: Chịu trách nhiệm phòng KCS, phòng tài
chính kế toán và kinh tế đối ngoại.
+ Phó Giám đốc sản xuất: Chịu trách nhiệm phòng vật tư, phòng sản
xuất và ban bảo vệ.
* Nhiệm vụ sản xuất của các phòng ban:
+ Phòng Tài chính kế toán và kinh tế đối ngoại:
Thực hiện nghiệp vụ tài chính kế toán theo đúng chế độ chính sách của
nhà nước trong toàn bộ khâu sản xuất kinh doanh của Công ty.
Theo dõi thu chi đồng thời theo dõi về tình hình nhập – xuất nguyên vật
liệu và tập hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm sản xuất ra.
+ Phòng KCS:
8
8
Chuyên đề tốt nghiệp
Theo dõi quy trình quản lý chất lượng sản phẩm, kiểm tra quy trình
thực hiện công nghệ, đánh giá việc thực hiện chất lượng ở các công đoạn sản
xuất.
Tổ chức kiểm tra các loại nguyên vật liệu mua về theo tiêu chuẩn và
quy định của đơn đặt hàng, kiểm tra phần việc khi các bộ phận, phân xưởng
hoàn thành. Đồng thời mời cục đăng kiểm kiểm tra hoàn thiện sản phẩm.
+ Phòng Tổ chức hành chính và tiền lương
Phụ trách vấn đề đời sống của cán bộ công nhân viên toàn Công ty và
soạn thảo văn bản.
Điều độ sắp xếp nhân sự toàn Công ty theo yêu cầu của sản xuất kinh
doanh, xây dựng kế hoạch đào tạo đội ngũ công nhân.
Quản lý con dấu và các giấy tờ khác có liên quan đến lưu trữ.
+ Phòng Kỹ thuật: có nhiệm vụ xem xét bản vẽ khi viện thiết kế đưa
xuống Công ty từ đó lập ra định mức vật tư và định mức lao động cho Công
ty. Đồng thời đưa bản vẽ xuống các lao động sản xuất.
+ Phòng Vật tư: Chịu trách nhiệm thu mua, cung ứng vật tư kịp thời,
đảm bảo số lượng, chất lượng theo yêu cầu sản xuất kinh doanh.
+ Phòng Sản xuất : Thực hiện thi công các loại nguyên vật liệu theo
yêu cầu của sản phẩm và theo yêu cầu của phòng kỹ thuật.
+ Ban bảo vệ: Phụ trách vấn đề an ninh ở Công ty đồng thời kiểm tra
các loại nguyên vật liệu trong Công ty và trang thiết bị máy móc của Công ty.
1.4. Đặc điểm tổ chức hoạt động kinh doanh của Công ty và tổ chức
bộ máy sản xuất.
Do đặc điểm của công nghiệp đóng tầu của Công ty Cổ phần Đóng tầu
Hà Nội là sản xuất đơn chiếc theo đơn đặt hàng các bộ phận cấu thành con tàu
rất phức tạp nên sản xuất phải theo các công đoạn sau và được thể hiện bằng
sơ đồ:
9
9
Chuyên đề tốt nghiệp
PX 1: Tiền chế
PX2: Gia công
PX 3: Lắp ráp
PX 4: Máy ống
PX5: Cơ khí điện
Hoàn chỉnh sản phẩm
Sơ đồ 2: Sơ đồ tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đây là quy trình công nghệ có tính khái quát của toàn Công ty. Trong
mỗi phân xưởng có một dây chuyền công nghệ chế tạo chi tiết sản phẩm
riêng, mà tên phân xưởng được gọi theo tên của quy trình công nghệ sản xuất.
Quá trình công nghệ sản xuất này rất phù hợp với đặc điểm sản xuất
của Công ty và mang tính khoa học thể hiện mối quan hệ chặt chẽ trong việc
chế tạo và lắp ráp sản phẩm tuân thủ nhịp nhàng cân đối đảm bảo dây chuyền
sản xuất được liên tục.
+ Phân xưởng 1: Tiền chế: trong thời gian phòng kỹ thuật Công ty kết
hợp với tổ dưỡng mẫu tiến hành triển khai hệ thống bản vẽ kỹ thuật trên thực
tế (còn gọi là phóng dạng) phân xưởng tiền chế sẽ theo sơ đồ phóng dạng để
lấy các nguyên vật liệu cần dùng.
10
10
Chuyên đề tốt nghiệp
+Phân xưởng 2: Gia công: Phân xưởng này căn cứ vào các dưỡng mẫu
tiến hành pha cắt tôn tấm, thép hình và các loại nguyên vật liệu để sản xuất.
+Phân xưởng 3: Lắp ráp: Có nhiệm vụ lắp ráp toàn bộ các chi tiết mà
bộ phận gia công cắt gia để dựng lên sản phẩm.
+Phân xưởng 4: Máy ống: Do máy thuỷ của tàu là loại máy phải nhập
ngoại( chưa có phần trục chân vịt) nên phân xưởng có nhiệm vụ gia công –
tiện trục bạc tàu, tiến hành lắp ráp căn chỉnh hệ trục chân vịt với máy tàu để
hoàn chỉnh hệ máy ống.
+Phân xưởng 5: Cơ khí điện: Có nhiệm vụ lắp đặt hoàn chỉnh hệ thống
điện tàu từ khâu điện hệ lái, hệ neo đến các phần điện sinh hoạt đảm bảo cho
con tàu hoạt động bình thường.
Do con tàu bao gồm nhiều phòng như: Phòng thuyền trưởng, Phòng vô
tuyến điện, Phòng hải đồ đến các phòng thuỷ thủ cần phải ốp gỗ bọc da. Hơn
nữa, phần vỏ tầu làm bằng tôn, thép rất cần sơn các loại nên khâu hoàn chỉnh
sản phẩm có nhiệm vụ làm phần đó. Mặt khác, khi con tầu sản xuất xong cần
tiến hành chạy thử để cục đăng kiểm kiểm tra. Trong quá trình này phát sinh
các vấn đề về độ chính xác và các thông số kỹ thuật thì khâu hoàn thiện sản
phẩm cần hoàn thiện cho phù hợp với quy phạm đăng kiểm Việt Nam.
1.5. Đặc điểm tổ chức bộ máy kế toán trong Công ty.
Bộ máy kế toán của Công ty Cổ phần Đóng tầu Hà Nội được tổ chức
theo hình thức tập trung, nghĩa là toàn bộ công tác kế toán của Công ty được
tập trung trên phòng kế toán. Từ khâu xử lý chứng từ, ghi sổ kế toán chi tiết,
ghi sổ tổng hợp đến lập báo cáo kế toán và phân tích số liệu. Tuy nhiên các
phân xưởng có bố trí nhân viên có chức năng thống kê làm nhiệm vụ thống
kê, tập hợp số liệu và ghi chép ban đầu gửi đến phòng kế toán.
Để phù hợp với quy mô của Công ty, tổ chức bộ máy kế toán được khái
quát qua sơ đồ:
11
11
Chuyên đề tốt nghiệp
Trưởng phòng kế toán
Phó phòng kế toán
Kế toán thanh toán
Kế toán tiêu thụ
Thủ quỹ
Kế toán thuế
Kế toán vật tư
Kế toán tiền lương, BHXH, TSCĐ
12
12
Chuyên đề tốt nghiệp
Sơ đồ 3: Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán
Với cơ cấu quản lý độc lập, nên bộ máy kế toán của Công ty được tổ
chức với các chức năng:
Phòng kế toán tài chính được ghép với kinh tế đối ngoại:
Với công việc chính là lập kế hoạch tài chính, thu thập xử lý thông tin
nhanh,chính xác. Cung cấp đầy đủ kịp thời những thông tin kinh tế tài chính
cho nhà quản lý lập báo cáo tài chính đầy đủ theo đúng chế độ quy định.
+ Kế toán trưởng kiêm Trưởng phòng:
Phụ trách chung và điều hành mọi công việc trong phòng kế toán.
Tham mưu cho Giám đốc ký kết các hợp đồng kinh tế và phụ trách kế
hoạch tài chính có trách nhiệm tổng hợp lập báo cáo quý, năm xác định kết quả
kinh doanh đồng thời cũng là một kiểm soát viên của nhà nước tại công ty.
+ Phó phòng với vai trò phụ trách mảng kinh tế đối ngoại:
Chịu trách nhiệm về mọi hoạt động đối ngoại của Công ty với khách
hàng cũng như nhà cung cấp.
13
13
Chuyên đề tốt nghiệp
Làm nhiệm vụ kế toán tổng hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm và
phụ trách chung thay cho trưởng phòng khi trưởng phòng đi vắng.
+ Kế toán tiêu thụ:
Hàng tháng xác định doanh thu bán hàng, theo dõi số dư của các tà
khoản131, 511, 512, 531, 532.
+ Kế toán thanh toán:Theo dõi các khoản nợ ngân hàng, khách hàng nội
bộ.
Có nhiệm vụ nhập chứng từ hàng ngày, đồng thời viết phiếu thu chi tiền
mặt, theo dõi các khoản thu chi, vào sổ chi tiết, cuối tháng tổng hợp vào nhật
ký chứng từ, bảng kê cân đối, đối chiếu với thực tế kịp thời phát hiện những
sai sót. Theo dõi những khoản công nợ cần thanh toán với khách hàng, tình
hình tiêu thụ sản phẩm.
Cuối tháng có trách nhiệm đối chiếu số dư tiền mặt với thủ quỹ.
+ Kế toán thủ quỹ:
Hàng ngày, hàng tháng vào sổ thu chi quỹ và thường xuyên kiểm tra
tiền mặt tồn quỹ.
Hàng tháng có trách nhiệm đối chiếu số dư tiền mặt với kế toán thnah
toán. Định kỳ hàng tháng, quý, năm thực hiện kiểm kê quỹ, lập biên bản kiểm
kê và nộp cho Giám đốc.
+ Kế toán thuế:
Hàng ngày theo dõi và đối chiếu chặt chẽ các hoá đơn chứng từ có thuế
giá trị gia tăng đầu vào với kế toán vật tư.
Hàng tháng lấy số liệu về doanh thu bán hàng để xác định thuế giá trị
gia tăng đầu ra để xác định số thuế phải nộp.
+ Kế toán vật tư:
Có nhiêm vụ theo dõi phiếu nhập – phiếu xuất nguyên vật liệu, theo dõi
các thẻ kho cần lập các chứng từ ghi vào bảng kê số 3 sau đó vào bảng phân
bổ nguyên vật liệu.
14
14
chạy sông loại nhỏ, nay công ty vượt lên đóng các loại tàu chạy biển với trọng
tải 6.500 tấn, Tháng 11/2006 Công ty nhận được đơn đặt hàng đóng con tàu
13.000 tấn. Sản phẩm của Công ty đã và đang được sử dụng ở nhiều tỉnh
Thành phố Hà Nội, có những sản phẩm đã được khai thác trên các tuyến
đường biển Đông Nam Á và sản phẩm của Công ty đã được Cục Đăng kiểm
Việt Nam (VIES) đánh giá cao gây được uy tín tốt với khách hàng.
1.2. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần
Đóng tầu Hà Nội.
Hiện nay,Công ty Cổ phần Đóng tầu Hà Nội với ngành nghề kinh
doanh chính là đóng mới và sửa chữa các loại tàu biển từ nhỏ đến lớn. Mặt
khác để tận dụng bề diện tích rộng và đội ngũ công nhân, Công ty còn tận
dụng để kinh doanh kho bãi và gia công kết cấu thép.
Quy mô và cơ cấu lao động của công ty :
+Công ty thuộc loại hình sản xuất với quy mô vừa với hệ thống nhà
xưởng, kho tàng máy móc cũng tương đối nhiều.
+Trong những năm thực hiện cơ chế sản xuất tập trung bao cấp công ty
sản xuất theo chỉ tiêu kế hoạch do nhà nước đặt ra, có lúc số lượng lao động
lên tới 700 người. Hiện nay do chuyển đổi cơ chế cho phù hợp với yêu cầu
của nền kinh tế thị trường nay công ty chỉ còn 235 người:
Trong đó:
Kỹ sư : 25 người.
Trung cấp : 10 người.
Sơ cấp + không bằng cấp : 10 người.
Thợ lành nghề từ bậc năm trở lên: 110 người.
Thợ lành nghề từ bậc năm trở xuống:80 người.
Do mới có sự tách biệt về tài chính nên nguồn vốn Công ty còn hạn
hẹp. Bởi thế mà khách hàng chủ yếu của Công ty là trong nước và vốn để làm
5
5
Chuyên đề tốt nghiệp
sản phẩm thì khách hàng phải đặt cọc trước còn cơ sở hạ tầng máy móc thiết
bị của công ty xây dựng và mua sắm do nguồn vốn vay ngân hàng.
Dưới đây là một số chỉ tiêu hoạt động kinh doanh của công ty trong
những năm 2004, 2005, 6 tháng đầu năm 2006:
BẢNG 1:
ĐƠN VỊ: CÔNG TY CỔ PHẦN ĐÓNG TẦU HÀ NỘI
ĐỊA CHỈ: THANH TRÌ - HÀ NỘI
KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
Đơn vị tính: 1.000.000 đồng
Chỉ tiêu 2004 2005
6 tháng đầu
năm 2006
Doanh thu 21.000 30.000 16.000
Giá vốn hàng bán 15.000 22.000 10.000
Lãi từ hoạt động kinh doanh 6.000 8.000 6.000
Chi phí tài chính 1.000 2.000 1.200
Chi phí quản lý doanh nghiệp 4.500 5.000 4.000
Lợi nhuận thuần từ hoạt động
kinh doanh
500 1.000 800
Chi phí khác 100 400 350
Tổng lợi nhuận trước thuế 400 600 450
Thuế thu nhập doanh nghiệp 120 180 135
Lợi nhuận sau thuế 250 420 315
Còn thu nhập bình quân của người lao động là 1.100.000đồng/tháng
Với mức tiêu dùng như Việt Nam hiện nay thì mức thu nhập như vậy
được coi là ổn định. Điều này làm cho người lao động yên tâm sản xuất, tâm
huyết với Công ty. Trong tương lai Công ty sẽ phát triển và nâng cao hơn mức
thu nhập của người lao động dự định đặt ra khoảng từ 1.500.000 đến
5.000.000 đồng đến năm 2010.
6
6
Chuyên đề tốt nghiệp
1.3. Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý của Công ty Cổ phần Đóng
tầu Hà Nội .
Mang đặc thù là Công Ty cổ phần được tách ra từ nhà nước thì Công ty
Cổ phần Đóng tầu Hà Nội được tổ chức theo kiểu trực tuyến có tổ chức bộ
máy quản lý được khái quát trong sơ đồ sau:
Phòng Tổ chức hành chính và tiền lương
Hội đồng quản trị
Giám đốc
Phó Giám đốc kinh doanh
Phó Giám đốc kỹ thuật
Phó Giám đốc sản xuất
PhòngKỹ thuật
Phòng Tài chính kế toán và kinh tế đối ngoại
Phòng KCS
Phòng Vật tư
Phòng Sản xuất
Ban bảo vệ
7
7
Chuyên đề tốt nghiệp
Sơ đồ 1: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý.
Trong sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý của Công ty :
+ Hội đồng quản trị: Gồm 5 người, trong đó người nào có số vốn góp
lớn nhất sẽ làm chủ tịch HĐQT(Hội đồng quản trị). Người này có nhiệm vụ
thay mặt HĐQT ký duyệt các quyết định do Giám đốc đưa lên.
+ Ban Giám đốc gồm
* Giám đốc: là người điều hành và chịu trách nhiệm chung về mọi hoạt
động của Công ty.
* Phó Giám đốc:
+ Phó giám đốc kinh doanh: Chịu trách nhiệm chung khâu kinh doanh
của Công ty. Cụ thể là chỉ đạo trực tiếp hai phòng: Phòng tổ chức hành chính
và tiền lương, phòng kỹ thuật. Ngoài ra còn chịu trách nhiệm chung khi giám
đốc Công ty đi vắng.
+ Phó Giám đốc kỹ thuật: Chịu trách nhiệm phòng KCS, phòng tài
chính kế toán và kinh tế đối ngoại.
+ Phó Giám đốc sản xuất: Chịu trách nhiệm phòng vật tư, phòng sản
xuất và ban bảo vệ.
* Nhiệm vụ sản xuất của các phòng ban:
+ Phòng Tài chính kế toán và kinh tế đối ngoại:
Thực hiện nghiệp vụ tài chính kế toán theo đúng chế độ chính sách của
nhà nước trong toàn bộ khâu sản xuất kinh doanh của Công ty.
Theo dõi thu chi đồng thời theo dõi về tình hình nhập – xuất nguyên vật
liệu và tập hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm sản xuất ra.
+ Phòng KCS:
8
8
Chuyên đề tốt nghiệp
Theo dõi quy trình quản lý chất lượng sản phẩm, kiểm tra quy trình
thực hiện công nghệ, đánh giá việc thực hiện chất lượng ở các công đoạn sản
xuất.
Tổ chức kiểm tra các loại nguyên vật liệu mua về theo tiêu chuẩn và
quy định của đơn đặt hàng, kiểm tra phần việc khi các bộ phận, phân xưởng
hoàn thành. Đồng thời mời cục đăng kiểm kiểm tra hoàn thiện sản phẩm.
+ Phòng Tổ chức hành chính và tiền lương
Phụ trách vấn đề đời sống của cán bộ công nhân viên toàn Công ty và
soạn thảo văn bản.
Điều độ sắp xếp nhân sự toàn Công ty theo yêu cầu của sản xuất kinh
doanh, xây dựng kế hoạch đào tạo đội ngũ công nhân.
Quản lý con dấu và các giấy tờ khác có liên quan đến lưu trữ.
+ Phòng Kỹ thuật: có nhiệm vụ xem xét bản vẽ khi viện thiết kế đưa
xuống Công ty từ đó lập ra định mức vật tư và định mức lao động cho Công
ty. Đồng thời đưa bản vẽ xuống các lao động sản xuất.
+ Phòng Vật tư: Chịu trách nhiệm thu mua, cung ứng vật tư kịp thời,
đảm bảo số lượng, chất lượng theo yêu cầu sản xuất kinh doanh.
+ Phòng Sản xuất : Thực hiện thi công các loại nguyên vật liệu theo
yêu cầu của sản phẩm và theo yêu cầu của phòng kỹ thuật.
+ Ban bảo vệ: Phụ trách vấn đề an ninh ở Công ty đồng thời kiểm tra
các loại nguyên vật liệu trong Công ty và trang thiết bị máy móc của Công ty.
1.4. Đặc điểm tổ chức hoạt động kinh doanh của Công ty và tổ chức
bộ máy sản xuất.
Do đặc điểm của công nghiệp đóng tầu của Công ty Cổ phần Đóng tầu
Hà Nội là sản xuất đơn chiếc theo đơn đặt hàng các bộ phận cấu thành con tàu
rất phức tạp nên sản xuất phải theo các công đoạn sau và được thể hiện bằng
sơ đồ:
9
9
Chuyên đề tốt nghiệp
PX 1: Tiền chế
PX2: Gia công
PX 3: Lắp ráp
PX 4: Máy ống
PX5: Cơ khí điện
Hoàn chỉnh sản phẩm
Sơ đồ 2: Sơ đồ tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đây là quy trình công nghệ có tính khái quát của toàn Công ty. Trong
mỗi phân xưởng có một dây chuyền công nghệ chế tạo chi tiết sản phẩm
riêng, mà tên phân xưởng được gọi theo tên của quy trình công nghệ sản xuất.
Quá trình công nghệ sản xuất này rất phù hợp với đặc điểm sản xuất
của Công ty và mang tính khoa học thể hiện mối quan hệ chặt chẽ trong việc
chế tạo và lắp ráp sản phẩm tuân thủ nhịp nhàng cân đối đảm bảo dây chuyền
sản xuất được liên tục.
+ Phân xưởng 1: Tiền chế: trong thời gian phòng kỹ thuật Công ty kết
hợp với tổ dưỡng mẫu tiến hành triển khai hệ thống bản vẽ kỹ thuật trên thực
tế (còn gọi là phóng dạng) phân xưởng tiền chế sẽ theo sơ đồ phóng dạng để
lấy các nguyên vật liệu cần dùng.
10
10
Chuyên đề tốt nghiệp
+Phân xưởng 2: Gia công: Phân xưởng này căn cứ vào các dưỡng mẫu
tiến hành pha cắt tôn tấm, thép hình và các loại nguyên vật liệu để sản xuất.
+Phân xưởng 3: Lắp ráp: Có nhiệm vụ lắp ráp toàn bộ các chi tiết mà
bộ phận gia công cắt gia để dựng lên sản phẩm.
+Phân xưởng 4: Máy ống: Do máy thuỷ của tàu là loại máy phải nhập
ngoại( chưa có phần trục chân vịt) nên phân xưởng có nhiệm vụ gia công –
tiện trục bạc tàu, tiến hành lắp ráp căn chỉnh hệ trục chân vịt với máy tàu để
hoàn chỉnh hệ máy ống.
+Phân xưởng 5: Cơ khí điện: Có nhiệm vụ lắp đặt hoàn chỉnh hệ thống
điện tàu từ khâu điện hệ lái, hệ neo đến các phần điện sinh hoạt đảm bảo cho
con tàu hoạt động bình thường.
Do con tàu bao gồm nhiều phòng như: Phòng thuyền trưởng, Phòng vô
tuyến điện, Phòng hải đồ đến các phòng thuỷ thủ cần phải ốp gỗ bọc da. Hơn
nữa, phần vỏ tầu làm bằng tôn, thép rất cần sơn các loại nên khâu hoàn chỉnh
sản phẩm có nhiệm vụ làm phần đó. Mặt khác, khi con tầu sản xuất xong cần
tiến hành chạy thử để cục đăng kiểm kiểm tra. Trong quá trình này phát sinh
các vấn đề về độ chính xác và các thông số kỹ thuật thì khâu hoàn thiện sản
phẩm cần hoàn thiện cho phù hợp với quy phạm đăng kiểm Việt Nam.
1.5. Đặc điểm tổ chức bộ máy kế toán trong Công ty.
Bộ máy kế toán của Công ty Cổ phần Đóng tầu Hà Nội được tổ chức
theo hình thức tập trung, nghĩa là toàn bộ công tác kế toán của Công ty được
tập trung trên phòng kế toán. Từ khâu xử lý chứng từ, ghi sổ kế toán chi tiết,
ghi sổ tổng hợp đến lập báo cáo kế toán và phân tích số liệu. Tuy nhiên các
phân xưởng có bố trí nhân viên có chức năng thống kê làm nhiệm vụ thống
kê, tập hợp số liệu và ghi chép ban đầu gửi đến phòng kế toán.
Để phù hợp với quy mô của Công ty, tổ chức bộ máy kế toán được khái
quát qua sơ đồ:
11
11
Chuyên đề tốt nghiệp
Trưởng phòng kế toán
Phó phòng kế toán
Kế toán thanh toán
Kế toán tiêu thụ
Thủ quỹ
Kế toán thuế
Kế toán vật tư
Kế toán tiền lương, BHXH, TSCĐ
12
12
Chuyên đề tốt nghiệp
Sơ đồ 3: Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán
Với cơ cấu quản lý độc lập, nên bộ máy kế toán của Công ty được tổ
chức với các chức năng:
Phòng kế toán tài chính được ghép với kinh tế đối ngoại:
Với công việc chính là lập kế hoạch tài chính, thu thập xử lý thông tin
nhanh,chính xác. Cung cấp đầy đủ kịp thời những thông tin kinh tế tài chính
cho nhà quản lý lập báo cáo tài chính đầy đủ theo đúng chế độ quy định.
+ Kế toán trưởng kiêm Trưởng phòng:
Phụ trách chung và điều hành mọi công việc trong phòng kế toán.
Tham mưu cho Giám đốc ký kết các hợp đồng kinh tế và phụ trách kế
hoạch tài chính có trách nhiệm tổng hợp lập báo cáo quý, năm xác định kết quả
kinh doanh đồng thời cũng là một kiểm soát viên của nhà nước tại công ty.
+ Phó phòng với vai trò phụ trách mảng kinh tế đối ngoại:
Chịu trách nhiệm về mọi hoạt động đối ngoại của Công ty với khách
hàng cũng như nhà cung cấp.
13
13
Chuyên đề tốt nghiệp
Làm nhiệm vụ kế toán tổng hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm và
phụ trách chung thay cho trưởng phòng khi trưởng phòng đi vắng.
+ Kế toán tiêu thụ:
Hàng tháng xác định doanh thu bán hàng, theo dõi số dư của các tà
khoản131, 511, 512, 531, 532.
+ Kế toán thanh toán:Theo dõi các khoản nợ ngân hàng, khách hàng nội
bộ.
Có nhiệm vụ nhập chứng từ hàng ngày, đồng thời viết phiếu thu chi tiền
mặt, theo dõi các khoản thu chi, vào sổ chi tiết, cuối tháng tổng hợp vào nhật
ký chứng từ, bảng kê cân đối, đối chiếu với thực tế kịp thời phát hiện những
sai sót. Theo dõi những khoản công nợ cần thanh toán với khách hàng, tình
hình tiêu thụ sản phẩm.
Cuối tháng có trách nhiệm đối chiếu số dư tiền mặt với thủ quỹ.
+ Kế toán thủ quỹ:
Hàng ngày, hàng tháng vào sổ thu chi quỹ và thường xuyên kiểm tra
tiền mặt tồn quỹ.
Hàng tháng có trách nhiệm đối chiếu số dư tiền mặt với kế toán thnah
toán. Định kỳ hàng tháng, quý, năm thực hiện kiểm kê quỹ, lập biên bản kiểm
kê và nộp cho Giám đốc.
+ Kế toán thuế:
Hàng ngày theo dõi và đối chiếu chặt chẽ các hoá đơn chứng từ có thuế
giá trị gia tăng đầu vào với kế toán vật tư.
Hàng tháng lấy số liệu về doanh thu bán hàng để xác định thuế giá trị
gia tăng đầu ra để xác định số thuế phải nộp.
+ Kế toán vật tư:
Có nhiêm vụ theo dõi phiếu nhập – phiếu xuất nguyên vật liệu, theo dõi
các thẻ kho cần lập các chứng từ ghi vào bảng kê số 3 sau đó vào bảng phân
bổ nguyên vật liệu.
14
14
Vấn đề xây dựng giao thông đường bộ - P10
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
iii
(6) Case study: The impact of Japan’s ODA Programs on the Development of
Trade and Economic Activities between Vietnam and China
3-66
3-2-5 Impact on Capacity Building of Vietnamese Counterparts
3-72
3-2-6 Social and Environmental Impacts
3-74
(1) Impact on the Environment
3-74
(2) Impact on Gender
3-76
(3) Impact on Traffic Safety
3-76
3-3 Appropriateness of the Planning and Implementation Process
3-82
3-3-1 Appropriateness of the Organizations involved in the Planning Process
3-82
3-3-2 Appropriateness of Needs Assessment in the Planning Process
3-84
(1) Yen Loan Projects
3-84
(2) Grant Aid Projects of the Ministry of Foreign Affairs (MOFA) and JICA
3-86
(3) Technical Cooperation Projects of JICA
3-87
(4) Development Study of JICA
3-88
(5) Ministry of Planning and Investment (MPI)
3-90
3-3-3 Coordination between Japanese ODA Schemes in the Program
3-92
3-3-4 Coordination between Major Donors’ Aid Programs/Projects and
the Program
3-93
Chapter 4: Lessons Learned and Recommendations
4-1
4.1 Summary of the Achievements of the Program
4-1
4.2 Achievements of the Joint Evaluating Study
4-2
4.3 Lessons Learned
4-4
4.4 Recommendations
4-6
Reference:
5-1
Appendix:
6-1
Appendix 1: Evaluation Framework
6-1
Appendix 2: Outline of Japanese ODA Projects under the Red River Delta
Transport Development Program
6-5
Appendix 3: Outline of Major Donor’s ODA Projects under the Red River Delta
Transport Development Program
6-18
Appendix 4: Program of ODA Evaluation Seminar
6-29
Appendix 5: Budget System of Ministry of Transport
6-31
Appendix 6: Supplemental Data for Economic Impact Survey
6-35
Appendix 7: Matrix of the Evaluation on HRD
6-42
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
iv
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
v
Abbreviations
ADB :
Asian Development Bank
AFD :
Agence Française de Développement (French Development Agency)
APEC :
Asian Pacific Economic Cooperation
ASEAN :
Association of South-East Asia Nations
CIDA :
Canadian International Development Agency
CPRGS :
Comprehensive Poverty Reduction and Growth Strategy
D/D :
Detailed Design
DfID :
Department for International Development
F/S :
Feasibility Study
FDI :
Foreign Direct Investment
GDP :
Gross Domestic Production
GRIPS :
National Graduate Institute for Policy Studies
GRP :
Gross Regional Production
GTZ :
Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit GmbH
(German Society for Technical Cooperation)
HCMC :
Ho Chi Minh City
HDI :
Human Development Index
IDC :
Inland Container Deport
JBIC :
Japan Bank for International Cooperation
JICA :
Japan International Cooperation Agency
KfW :
Kreditanstalt für Wiederaufbau (German Development Bank)
M/P :
Maspter Plan
MDGs :
Millennium Development Goals
MOFA :
Ministry of Foreign Affaires
MOT :
Ministry of Transport
MPI :
Ministry of Planning and Investment
NGO :
Non Governmental Organization
NTSC
:
National Traffic Safety Committee
O&M
:
Operation and Maintenance
ODA
:
Official Development Assistance
OECD
:
Organization for Economic Cooperation and Development
OJT
:
On-the-Job Training
PDOT
:
Provincial Department of Transport
PMU
:
Project Management Unit
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
vi
RRD
:
Red River Delta
SME
:
Small and Medium-sized Enterprise
UNDP
:
United Nations Development Program
VITRANSS
:
Vietnam National Transport Development Strategy Study
VJCC
:
Vietnam-Japan Human Resource Cooperation Center
VNR
:
Vietnam National Railway (current Vietnam Railway Corporation)
VRA
:
Vietnam Road Administration
WB
:
World Bank
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
vii
Executive Summary
Chapter 1 Objectives and Methodology of the Study
1-1 Background to the Study
In response to the growing awareness of the importance of donor-partner cooperation
in tackling development challenges and global development issues, the Ministry of
Foreign Affairs, Japan (MOFA) has hosted several “Tokyo Workshops on ODA
Evaluation”. Since it was held initially in 2001, five “Workshops on ODA Evaluation”
have been organized.
At the third workshop in November 2003, a proposal was made by Vietnamese
representatives from the Ministry of Planning and Investment (MPI) to conduct a joint
monitoring and evaluation exercise with a possible impact on capacity building. In July
2005 MPI and MOFA agreed to execute the joint evaluation of the Japanese ODA
program for transport sector development in the Red River Delta area.
1-2 Objectives of the Study
The objectives of the Joint Program Evaluation Study are:
(1) To plan and execute a joint program evaluation study of the Japanese ODA
program for transport sector development in the Red River Delta area,
(2) To promote the understanding on the part of the Vietnamese counterparts
regarding program evaluation on ODA through the participatory approach to the
study.
1-3 Methodology of the Study
ODA evaluation practice from the “ODA Evaluation Guideline” which was established
by the Ministry of Foreign Affairs, Japan (MOFA) is used for the joint program
evaluation study. According to the Guideline, this study is classified as a
“Program-level Evaluation”, and in particular it was further classified as a “Sector
Program Evaluation”.
The Guideline adopts a comprehensive evaluation method for the Program-level
Evaluation (Sector Program Evaluation), in which the object is evaluated from three
points namely, purpose, process, and results.
The evaluation of purpose examines the relevance of the purpose of the Program. The
evaluation of results assesses the effectiveness and impact of the results of the program.
The evaluation of the process verifies the appropriateness of the planning process of
the program.
Executive Summary
viii
Firstly the object of the study needs to be identified. A “quasi-program” was developed
expediently for evaluation purposes, based on “the Master Plan Study of Transport
Development in the Northern Part in the Socialist Republic of Vietnam (1994)”
conducted by JICA (herein after called “the Master Plan 1994”). The “quasi-program”
was named as “The Japanese ODA Program for transport infrastructure development
in the Red River Delta area” (herein after called “the Red River Delta Transport
Development Program”).
The Master Plan 1994 was the first master plan to target the transport sector in the
northern part of Vietnam, proposing a complex integrated network of transport
systems and services in the four sub-sectors including the road, railway, sea and port,
and inland waterway transport sectors. This evaluation study utilized the framework
of the Master Plan 1994 in order to create a “quasi-program” as an object for the study.
The Red River Delta Transport Development Program is made up of a group of
Japanese ODA projects consisting of 13 Yen loan projects, 2 grant aid projects, 2
technical cooperation projects, and 8 development studies, the implementation of
which was carried out during the target period between 1994 and 2004 (the list of
Japanese ODA projects under the Program is provided in Table 1-1).
However, other donors’ projects relating to the framework of the Red River Delta
Transport Development Program (i.e. the other donors’ projects for the transport sector
in the Red River Delta area implemented from 1994 to 2004) were also reviewed as a
reference. The other major donors in the transport sector in Vietnam were the World
Bank, the Asian Development Bank, Germany, France, the United Kingdom and
Canada (the list of other major donors’ ODA projects under the Program is provided in
Table 1-2).
After identification of the program scope, the “Objective Framework” was prepared.
Borrowing the framework of the Master Plan 1994, the objective of the Red River Delta
Transport Development Program is identified as “the establishment of a new transport
system in the Red River Delta area for the promotion of economic development in
northern Vietnam, the alleviation of north-south regional disparity, and support for the
transition to a market economy and internationalization.”(the objective framework is
provided in Figure 1-2 and Figure 1-3)
The Program is basically divided into four transport sub-sectors: the road, railway,
port and sea, and inland waterway sub-sectors. It became evident that the Japanese
ODA projects under the Program concentrate on the road transport sub-sector,
followed by the port and sea, and railway transport sub-sectors. As far as the inland
waterway transport sub-sector is concerned, although one master plan study was
carried out, no tangible project materialized. This means that main target areas of the
Program can be said to be the road, railway, and port and sea transport sub-sectors. On
the other hand, most of other donors’ ODA projects focus on the road and railway
sub-sectors, the other two sub-sectors receiving very little assistance from other donors.
After preparation of the objective framework, the “Evaluation Framework” was
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
ix
prepared. The evaluation framework is a tool for identifying the evaluation approach
and the type of information and data required for the evaluation analysis, which
includes (i) the view point of evaluation, (ii) evaluation criteria, (iii) evaluation
indicators, (iv) required information, and (v) the source of information (the evaluation
framework is provided in Appendix 1).
Since this study is a joint evaluation activity between Japan and Vietnam, the planning
and preparation process of the study, including the preparation of the objective
framework and the evaluation framework, was carried out with the mutual agreement
of the two evaluation teams of Vietnam and Japan.
Also an “ODA Evaluation Seminar” was held at VJCC (Vietnam-Japan Human
Resource Cooperation Center) in Hanoi on 10th and 11th of August with
approximately 40 participants from the relevant ministries and agencies of Vietnam
and Japan invited. The seminar was organized for the technical transfer of Japanese
ODA evaluation methods and practices from Japanese team to the Vietnamese officials.
During the seminar, the purpose of the study, the proposed evaluation methodology,
the research plan, the implementation schedules and so on, were shared by both
participants.
The agencies responsible for the joint evaluation study are the Ministry of Foreign
Affairs (MOFA) of Japan, the Ministry of Planning and Investment (MPI) and the
Ministry of Transport (MOT) of Vietnam. Japan and Vietnam organized joint
evaluating study teams and the two teams jointly conducted the study.
Chapter 2 The Red River Delta Transport Development
Program
The target area, the Red River Delta area, is the political and cultural center of Vietnam.
Hanoi city plays an important role in the region’s socio–economic activities in terms of
purchasing power, capital, technology and labor force, especially trained labor force.
Nearly 100% of the Red River Delta’s population is of the Kinh majority. The
administrative units of the Red River Delta area include 11 provinces: Ha Noi, Vinh
Phuc, Bac Ninh, Ha Tay, Hai Duong, Hai Phong, Hung Yen, Thai Binh, Ha Nam, Nam
Dinh, and Ninh Binh.
The Red River Delta area is the most populated with 17,649,000 people in 2003, of
which nearly 80% are in rural areas. While construction industry accounted for 44% of
the regional GRP, and services accounted for 45% of the regional GRP, agriculture
accounted for just 11%. In fact, not only the Red River Delta area but also the whole
Vietnam is faced with the issue of transforming an agricultural labor force to one for
other activities (industry, construction, services).
During the last decade, the Red River Delta area has been aggressive in attracting
foreign direct investment (FDI) and official development assistance (ODA). The Red
Executive Summary
x
River Delta area is second after the South East region in terms of regional GDP, with its
share of the national GDP at 21% in 2003. Its regional economic growth rate is higher
than the average of Vietnam. It also has achieved remarkable results in the sphere of
poverty reduction.
The Japanese ODA projects under the Program in the Red River Delta mainly target the
three transport sub-sectors: road, railway and port and sea. The Japanese ODA projects
may be classified into three categories according to their purposes and scopes: (i) direct
assistance in physical infrastructure development, (ii) human resource development,
and (iii) intellectual support for sector development policy formation. The Japanese
ODA projects for the three sectors have a combination of these three types of
assistance.
Regarding the road sub-sector, major national highways such as NH No.1, NH No.5,
NH No.10, and NH No.18 are all targets for Japanese ODA projects under the Program.
The number of Japanese ODA projects under the Program totals 16 projects (nine Yen
loan projects, two grant aid projects, one technical cooperation project and four
development studies) (see Table 2-3).
Regarding the railway sub-sector, the Hanoi-Ho Chi Minh City (HCMC) line is a target
for the Program. The number of Japanese ODA projects under the Program totals two
projects (one Yen loan project and one development study). (see Table 2-4).
Regarding the port and sea sub-sector, two major ports in the northern part of Vietnam,
Hai Phong Port and Cai Lan Port are targets for the Program. The number of Japanese
ODA projects under the Program totals six projects (three Yen loan projects, one
technical cooperation project, and two development studies). (see Table 2-5).
Regarding the inland waterway sub-sector, there is only one development study (see
Table 2-6).
The location of Japanese ODA projects under the Program is provided in Figure 2-5.
Chapter 3 Results of the Evaluation
3-1 Relevance of Purpose
3-1-1 Consistency with Japanese Prior Policies
In this section the relevance of the purpose was examined. The approach adopted was
(i) to analyze the purpose of the Red River Delta Transport Development Program
including the ideas and direction of the Program; then (ii) to examine the consistency
between the basic philosophy, principles, priorities, and measures of the Japanese prior
policies and the purpose, ideas, and direction of the Program. The Japanese prior
policies to be examined were the ODA Charter 1992 and 2003, the Medium-Term
Policy 1999 and 2005, the Country Aid Principles to Vietnam 1994-1999 and the Japan’s
Country Assistance Program for Vietnam 2000 and 2004. As a result, a general
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
xi
consistency was confirmed on the following major points:
(1) The Program is for infrastructure improvement which is regarded as the
prerequisite for socio-economic development and a very effective measure for both
sustainable economic growth and poverty reduction;
(2) The Program constructed infrastructure which stimulates both domestic and
international economic activities and leads to an increase in foreign direct
investment. In this way, the Program’s aims include the promotion of the
transition to and the expansion of a market-oriented economy;
(3) The Program fully mobilized Japan’s different ODA schemes in the planning and
implementation process, and this combination contributed to a maximization of
the general effects of aid and to cost saving;
(4) The Program emphasized human resource development, which was a major
component of “human security” at various stages of the planning and
implementation process;
(5) The Program was carried out in Vietnam, which is a country located in the priority
region for Japanese ODA;
(6) The Program utilized Japan’s experience and expertise, especially that of the
Japanese private sector;
(7) The Program maintained a very positive position regarding international
cooperation and collaboration and a greater rationality and efficiency prevailed in
the course of socio-economic development;
(8) The Program respected and encouraged the initiative of the Vietnamese authorities
concerned and this reflected the core position of Japan’s ODA policy in supporting
self-help endeavors.
3-1-2 Consistency with Vietnamese Needs
Secondly, consistency with the needs of Vietnam was examined, these being
represented by the Ten-Year Socio Economic Development Strategy 1991-2000 and
2001-2010, the Five-Year Socio-Economic Development Plans (Fifth: 1991-1995) (Sixth:
1996-2000) (Seventh: 2001-2005), the Comprehensive Poverty Reduction and Growth
Strategy (CPRGS), and the Vietnam Transport Development Strategy by 2020. As a
result, the consistency was confirmed on the following major points:
(1) Since one of the original ideas of the Program was to construct infrastructure
which stimulates physical distribution and other socio-economic activities, thus
reducing poverty and increasing general income and social welfare in rural areas,
it is compatible with the overall goal of the ten year strategy (1991-2000).
(2) In this sense also, the ideas of and the identified priority projects in the Program
are consistent with the contents of the “Strategic Directions for Transportation
Executive Summary
xii
Infrastructure Development” of the ten year strategy (2001-2010).
(3) The Program is also consistent with the basic logical framework of the three five
year plans. The immediate purposes and contents of the priority projects in the
program are identical to the strategic directions of the three five year plans. Thus,
the overall consistent relationships are observed.
(4) The basic purposes of CPRGS are harmony between sustainable growth and the
attainment of poverty reduction and social equity. The CPRGS clearly states in
Part IV that large scale infrastructure development plays an important role,
through its spillover effects, by helping to create more resources for implementing
development goals, accelerating growth and eradicating poverty. Therefore, the
Program has significant consistency with CPRGS.
(5) The overall goal of the Vietnam Transport Development Strategy is expressed as to
meet the rapidly growing and diversified transport needs at the same time as
strengthening the quantity and quality of transport infrastructure. The Program
was designed to develop a well balanced infrastructure in the general transport
sector on the surface, covering road, railway, sea and river (inland waterway).
Since the overall goals and the strategic directions of the strategy are the same as
the purposes and contents of the priority projects identified in the Program, it is
clear that there is continuity and consistency between this strategy and the
Program.
3-1-3 Advantages in Implementation of the Program by Japanese
Initiatives
Thirdly, the advantages of the implementation of the Program by Japanese initiatives is
examined focusing on three aspects of advantage such as (i) the advantage of Japan as
a country, (ii) the advantage of Japanese companies; and (iii) the advantage of the
capability of Japanese professionals. This survey was conducted through
questionnaires and interview surveys by Japanese engineering consultants and
contractors as well as Vietnamese counterpart ministries and agencies and local
sub-contractors involved in the Japanese ODA projects under the Program. The major
views expressed by the respondents can be summarized as follows:
(1) Japan has an advanced technology and abundant experience in development
projects throughout the world;
(2) Japan has a good ODA system with a strong economy and is able to provide large
funds for development projects;
(3) Japanese ODA is timely and responds directly to local needs;
(4) Japanese companies and professionals are enthusiastic in technical transfer of
advanced technology to local counterparts;
iii
(6) Case study: The impact of Japan’s ODA Programs on the Development of
Trade and Economic Activities between Vietnam and China
3-66
3-2-5 Impact on Capacity Building of Vietnamese Counterparts
3-72
3-2-6 Social and Environmental Impacts
3-74
(1) Impact on the Environment
3-74
(2) Impact on Gender
3-76
(3) Impact on Traffic Safety
3-76
3-3 Appropriateness of the Planning and Implementation Process
3-82
3-3-1 Appropriateness of the Organizations involved in the Planning Process
3-82
3-3-2 Appropriateness of Needs Assessment in the Planning Process
3-84
(1) Yen Loan Projects
3-84
(2) Grant Aid Projects of the Ministry of Foreign Affairs (MOFA) and JICA
3-86
(3) Technical Cooperation Projects of JICA
3-87
(4) Development Study of JICA
3-88
(5) Ministry of Planning and Investment (MPI)
3-90
3-3-3 Coordination between Japanese ODA Schemes in the Program
3-92
3-3-4 Coordination between Major Donors’ Aid Programs/Projects and
the Program
3-93
Chapter 4: Lessons Learned and Recommendations
4-1
4.1 Summary of the Achievements of the Program
4-1
4.2 Achievements of the Joint Evaluating Study
4-2
4.3 Lessons Learned
4-4
4.4 Recommendations
4-6
Reference:
5-1
Appendix:
6-1
Appendix 1: Evaluation Framework
6-1
Appendix 2: Outline of Japanese ODA Projects under the Red River Delta
Transport Development Program
6-5
Appendix 3: Outline of Major Donor’s ODA Projects under the Red River Delta
Transport Development Program
6-18
Appendix 4: Program of ODA Evaluation Seminar
6-29
Appendix 5: Budget System of Ministry of Transport
6-31
Appendix 6: Supplemental Data for Economic Impact Survey
6-35
Appendix 7: Matrix of the Evaluation on HRD
6-42
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
iv
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
v
Abbreviations
ADB :
Asian Development Bank
AFD :
Agence Française de Développement (French Development Agency)
APEC :
Asian Pacific Economic Cooperation
ASEAN :
Association of South-East Asia Nations
CIDA :
Canadian International Development Agency
CPRGS :
Comprehensive Poverty Reduction and Growth Strategy
D/D :
Detailed Design
DfID :
Department for International Development
F/S :
Feasibility Study
FDI :
Foreign Direct Investment
GDP :
Gross Domestic Production
GRIPS :
National Graduate Institute for Policy Studies
GRP :
Gross Regional Production
GTZ :
Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit GmbH
(German Society for Technical Cooperation)
HCMC :
Ho Chi Minh City
HDI :
Human Development Index
IDC :
Inland Container Deport
JBIC :
Japan Bank for International Cooperation
JICA :
Japan International Cooperation Agency
KfW :
Kreditanstalt für Wiederaufbau (German Development Bank)
M/P :
Maspter Plan
MDGs :
Millennium Development Goals
MOFA :
Ministry of Foreign Affaires
MOT :
Ministry of Transport
MPI :
Ministry of Planning and Investment
NGO :
Non Governmental Organization
NTSC
:
National Traffic Safety Committee
O&M
:
Operation and Maintenance
ODA
:
Official Development Assistance
OECD
:
Organization for Economic Cooperation and Development
OJT
:
On-the-Job Training
PDOT
:
Provincial Department of Transport
PMU
:
Project Management Unit
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation Study
vi
RRD
:
Red River Delta
SME
:
Small and Medium-sized Enterprise
UNDP
:
United Nations Development Program
VITRANSS
:
Vietnam National Transport Development Strategy Study
VJCC
:
Vietnam-Japan Human Resource Cooperation Center
VNR
:
Vietnam National Railway (current Vietnam Railway Corporation)
VRA
:
Vietnam Road Administration
WB
:
World Bank
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
vii
Executive Summary
Chapter 1 Objectives and Methodology of the Study
1-1 Background to the Study
In response to the growing awareness of the importance of donor-partner cooperation
in tackling development challenges and global development issues, the Ministry of
Foreign Affairs, Japan (MOFA) has hosted several “Tokyo Workshops on ODA
Evaluation”. Since it was held initially in 2001, five “Workshops on ODA Evaluation”
have been organized.
At the third workshop in November 2003, a proposal was made by Vietnamese
representatives from the Ministry of Planning and Investment (MPI) to conduct a joint
monitoring and evaluation exercise with a possible impact on capacity building. In July
2005 MPI and MOFA agreed to execute the joint evaluation of the Japanese ODA
program for transport sector development in the Red River Delta area.
1-2 Objectives of the Study
The objectives of the Joint Program Evaluation Study are:
(1) To plan and execute a joint program evaluation study of the Japanese ODA
program for transport sector development in the Red River Delta area,
(2) To promote the understanding on the part of the Vietnamese counterparts
regarding program evaluation on ODA through the participatory approach to the
study.
1-3 Methodology of the Study
ODA evaluation practice from the “ODA Evaluation Guideline” which was established
by the Ministry of Foreign Affairs, Japan (MOFA) is used for the joint program
evaluation study. According to the Guideline, this study is classified as a
“Program-level Evaluation”, and in particular it was further classified as a “Sector
Program Evaluation”.
The Guideline adopts a comprehensive evaluation method for the Program-level
Evaluation (Sector Program Evaluation), in which the object is evaluated from three
points namely, purpose, process, and results.
The evaluation of purpose examines the relevance of the purpose of the Program. The
evaluation of results assesses the effectiveness and impact of the results of the program.
The evaluation of the process verifies the appropriateness of the planning process of
the program.
Executive Summary
viii
Firstly the object of the study needs to be identified. A “quasi-program” was developed
expediently for evaluation purposes, based on “the Master Plan Study of Transport
Development in the Northern Part in the Socialist Republic of Vietnam (1994)”
conducted by JICA (herein after called “the Master Plan 1994”). The “quasi-program”
was named as “The Japanese ODA Program for transport infrastructure development
in the Red River Delta area” (herein after called “the Red River Delta Transport
Development Program”).
The Master Plan 1994 was the first master plan to target the transport sector in the
northern part of Vietnam, proposing a complex integrated network of transport
systems and services in the four sub-sectors including the road, railway, sea and port,
and inland waterway transport sectors. This evaluation study utilized the framework
of the Master Plan 1994 in order to create a “quasi-program” as an object for the study.
The Red River Delta Transport Development Program is made up of a group of
Japanese ODA projects consisting of 13 Yen loan projects, 2 grant aid projects, 2
technical cooperation projects, and 8 development studies, the implementation of
which was carried out during the target period between 1994 and 2004 (the list of
Japanese ODA projects under the Program is provided in Table 1-1).
However, other donors’ projects relating to the framework of the Red River Delta
Transport Development Program (i.e. the other donors’ projects for the transport sector
in the Red River Delta area implemented from 1994 to 2004) were also reviewed as a
reference. The other major donors in the transport sector in Vietnam were the World
Bank, the Asian Development Bank, Germany, France, the United Kingdom and
Canada (the list of other major donors’ ODA projects under the Program is provided in
Table 1-2).
After identification of the program scope, the “Objective Framework” was prepared.
Borrowing the framework of the Master Plan 1994, the objective of the Red River Delta
Transport Development Program is identified as “the establishment of a new transport
system in the Red River Delta area for the promotion of economic development in
northern Vietnam, the alleviation of north-south regional disparity, and support for the
transition to a market economy and internationalization.”(the objective framework is
provided in Figure 1-2 and Figure 1-3)
The Program is basically divided into four transport sub-sectors: the road, railway,
port and sea, and inland waterway sub-sectors. It became evident that the Japanese
ODA projects under the Program concentrate on the road transport sub-sector,
followed by the port and sea, and railway transport sub-sectors. As far as the inland
waterway transport sub-sector is concerned, although one master plan study was
carried out, no tangible project materialized. This means that main target areas of the
Program can be said to be the road, railway, and port and sea transport sub-sectors. On
the other hand, most of other donors’ ODA projects focus on the road and railway
sub-sectors, the other two sub-sectors receiving very little assistance from other donors.
After preparation of the objective framework, the “Evaluation Framework” was
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
ix
prepared. The evaluation framework is a tool for identifying the evaluation approach
and the type of information and data required for the evaluation analysis, which
includes (i) the view point of evaluation, (ii) evaluation criteria, (iii) evaluation
indicators, (iv) required information, and (v) the source of information (the evaluation
framework is provided in Appendix 1).
Since this study is a joint evaluation activity between Japan and Vietnam, the planning
and preparation process of the study, including the preparation of the objective
framework and the evaluation framework, was carried out with the mutual agreement
of the two evaluation teams of Vietnam and Japan.
Also an “ODA Evaluation Seminar” was held at VJCC (Vietnam-Japan Human
Resource Cooperation Center) in Hanoi on 10th and 11th of August with
approximately 40 participants from the relevant ministries and agencies of Vietnam
and Japan invited. The seminar was organized for the technical transfer of Japanese
ODA evaluation methods and practices from Japanese team to the Vietnamese officials.
During the seminar, the purpose of the study, the proposed evaluation methodology,
the research plan, the implementation schedules and so on, were shared by both
participants.
The agencies responsible for the joint evaluation study are the Ministry of Foreign
Affairs (MOFA) of Japan, the Ministry of Planning and Investment (MPI) and the
Ministry of Transport (MOT) of Vietnam. Japan and Vietnam organized joint
evaluating study teams and the two teams jointly conducted the study.
Chapter 2 The Red River Delta Transport Development
Program
The target area, the Red River Delta area, is the political and cultural center of Vietnam.
Hanoi city plays an important role in the region’s socio–economic activities in terms of
purchasing power, capital, technology and labor force, especially trained labor force.
Nearly 100% of the Red River Delta’s population is of the Kinh majority. The
administrative units of the Red River Delta area include 11 provinces: Ha Noi, Vinh
Phuc, Bac Ninh, Ha Tay, Hai Duong, Hai Phong, Hung Yen, Thai Binh, Ha Nam, Nam
Dinh, and Ninh Binh.
The Red River Delta area is the most populated with 17,649,000 people in 2003, of
which nearly 80% are in rural areas. While construction industry accounted for 44% of
the regional GRP, and services accounted for 45% of the regional GRP, agriculture
accounted for just 11%. In fact, not only the Red River Delta area but also the whole
Vietnam is faced with the issue of transforming an agricultural labor force to one for
other activities (industry, construction, services).
During the last decade, the Red River Delta area has been aggressive in attracting
foreign direct investment (FDI) and official development assistance (ODA). The Red
Executive Summary
x
River Delta area is second after the South East region in terms of regional GDP, with its
share of the national GDP at 21% in 2003. Its regional economic growth rate is higher
than the average of Vietnam. It also has achieved remarkable results in the sphere of
poverty reduction.
The Japanese ODA projects under the Program in the Red River Delta mainly target the
three transport sub-sectors: road, railway and port and sea. The Japanese ODA projects
may be classified into three categories according to their purposes and scopes: (i) direct
assistance in physical infrastructure development, (ii) human resource development,
and (iii) intellectual support for sector development policy formation. The Japanese
ODA projects for the three sectors have a combination of these three types of
assistance.
Regarding the road sub-sector, major national highways such as NH No.1, NH No.5,
NH No.10, and NH No.18 are all targets for Japanese ODA projects under the Program.
The number of Japanese ODA projects under the Program totals 16 projects (nine Yen
loan projects, two grant aid projects, one technical cooperation project and four
development studies) (see Table 2-3).
Regarding the railway sub-sector, the Hanoi-Ho Chi Minh City (HCMC) line is a target
for the Program. The number of Japanese ODA projects under the Program totals two
projects (one Yen loan project and one development study). (see Table 2-4).
Regarding the port and sea sub-sector, two major ports in the northern part of Vietnam,
Hai Phong Port and Cai Lan Port are targets for the Program. The number of Japanese
ODA projects under the Program totals six projects (three Yen loan projects, one
technical cooperation project, and two development studies). (see Table 2-5).
Regarding the inland waterway sub-sector, there is only one development study (see
Table 2-6).
The location of Japanese ODA projects under the Program is provided in Figure 2-5.
Chapter 3 Results of the Evaluation
3-1 Relevance of Purpose
3-1-1 Consistency with Japanese Prior Policies
In this section the relevance of the purpose was examined. The approach adopted was
(i) to analyze the purpose of the Red River Delta Transport Development Program
including the ideas and direction of the Program; then (ii) to examine the consistency
between the basic philosophy, principles, priorities, and measures of the Japanese prior
policies and the purpose, ideas, and direction of the Program. The Japanese prior
policies to be examined were the ODA Charter 1992 and 2003, the Medium-Term
Policy 1999 and 2005, the Country Aid Principles to Vietnam 1994-1999 and the Japan’s
Country Assistance Program for Vietnam 2000 and 2004. As a result, a general
Vietnam-Japan Joint Program Evaluation
xi
consistency was confirmed on the following major points:
(1) The Program is for infrastructure improvement which is regarded as the
prerequisite for socio-economic development and a very effective measure for both
sustainable economic growth and poverty reduction;
(2) The Program constructed infrastructure which stimulates both domestic and
international economic activities and leads to an increase in foreign direct
investment. In this way, the Program’s aims include the promotion of the
transition to and the expansion of a market-oriented economy;
(3) The Program fully mobilized Japan’s different ODA schemes in the planning and
implementation process, and this combination contributed to a maximization of
the general effects of aid and to cost saving;
(4) The Program emphasized human resource development, which was a major
component of “human security” at various stages of the planning and
implementation process;
(5) The Program was carried out in Vietnam, which is a country located in the priority
region for Japanese ODA;
(6) The Program utilized Japan’s experience and expertise, especially that of the
Japanese private sector;
(7) The Program maintained a very positive position regarding international
cooperation and collaboration and a greater rationality and efficiency prevailed in
the course of socio-economic development;
(8) The Program respected and encouraged the initiative of the Vietnamese authorities
concerned and this reflected the core position of Japan’s ODA policy in supporting
self-help endeavors.
3-1-2 Consistency with Vietnamese Needs
Secondly, consistency with the needs of Vietnam was examined, these being
represented by the Ten-Year Socio Economic Development Strategy 1991-2000 and
2001-2010, the Five-Year Socio-Economic Development Plans (Fifth: 1991-1995) (Sixth:
1996-2000) (Seventh: 2001-2005), the Comprehensive Poverty Reduction and Growth
Strategy (CPRGS), and the Vietnam Transport Development Strategy by 2020. As a
result, the consistency was confirmed on the following major points:
(1) Since one of the original ideas of the Program was to construct infrastructure
which stimulates physical distribution and other socio-economic activities, thus
reducing poverty and increasing general income and social welfare in rural areas,
it is compatible with the overall goal of the ten year strategy (1991-2000).
(2) In this sense also, the ideas of and the identified priority projects in the Program
are consistent with the contents of the “Strategic Directions for Transportation
Executive Summary
xii
Infrastructure Development” of the ten year strategy (2001-2010).
(3) The Program is also consistent with the basic logical framework of the three five
year plans. The immediate purposes and contents of the priority projects in the
program are identical to the strategic directions of the three five year plans. Thus,
the overall consistent relationships are observed.
(4) The basic purposes of CPRGS are harmony between sustainable growth and the
attainment of poverty reduction and social equity. The CPRGS clearly states in
Part IV that large scale infrastructure development plays an important role,
through its spillover effects, by helping to create more resources for implementing
development goals, accelerating growth and eradicating poverty. Therefore, the
Program has significant consistency with CPRGS.
(5) The overall goal of the Vietnam Transport Development Strategy is expressed as to
meet the rapidly growing and diversified transport needs at the same time as
strengthening the quantity and quality of transport infrastructure. The Program
was designed to develop a well balanced infrastructure in the general transport
sector on the surface, covering road, railway, sea and river (inland waterway).
Since the overall goals and the strategic directions of the strategy are the same as
the purposes and contents of the priority projects identified in the Program, it is
clear that there is continuity and consistency between this strategy and the
Program.
3-1-3 Advantages in Implementation of the Program by Japanese
Initiatives
Thirdly, the advantages of the implementation of the Program by Japanese initiatives is
examined focusing on three aspects of advantage such as (i) the advantage of Japan as
a country, (ii) the advantage of Japanese companies; and (iii) the advantage of the
capability of Japanese professionals. This survey was conducted through
questionnaires and interview surveys by Japanese engineering consultants and
contractors as well as Vietnamese counterpart ministries and agencies and local
sub-contractors involved in the Japanese ODA projects under the Program. The major
views expressed by the respondents can be summarized as follows:
(1) Japan has an advanced technology and abundant experience in development
projects throughout the world;
(2) Japan has a good ODA system with a strong economy and is able to provide large
funds for development projects;
(3) Japanese ODA is timely and responds directly to local needs;
(4) Japanese companies and professionals are enthusiastic in technical transfer of
advanced technology to local counterparts;
Phong cách lãnh đạo của nguyễn thị kim ngân – bí thư đoàn khoa kế toán – kiểm toán trong hội trại truyền thống 26-03-2011.doc
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO
1.1 Các khái niệm
1.1.1 Khái niệm chung về phong cách lãnh đạo
Phong cách lãnh đạo là những phương pháp hoặc cách thức mà nhà lãnh đạo
thường dùng để gây ảnh hưởng đến đối tượng bị lãnh đạo.
1.1.2 Các mô hình phong cách lãnh đạo
Có rất nhiều phong cách lãnh đạo khác nhau, bao gồm: quyết đoán, độc đoán chuyên
quyền, tổng thể, thủ lĩnh, đối tác, điều khiển, trực tiếp, ủy thác, tự do, ủng hộ, định
hướng, nhóm…
Song trên thực tế, theo các nhà nghiên cứu chỉ có ba phong cách lãnh đạo cơ bản là:
lãnh đạo độc đoán (chuyên quyền), lãnh đạo dân chủ (dựa trên nền tảng của sự trao đổi,
thảo luận) và lãnh đạo tự do (ủy thác, giao phó).
Mỗi phong cách lãnh đạo trên đều có những điểm tích cực và hạn chế nhất định,
song chúng khác nhau ở một số điểm cơ bản như: cách truyền đạt mệnh lệnh, cách
thiết lập mục tiêu, ra quyết định, quá trình kiểm soát và sự ghi nhận kết quả.
1.1.2.1 Phong cách lãnh đạo độc đoán, chuyên quyền
Những nhà lãnh đạo theo phong cách này thường nói với nhân viên rằng từng người
phải làm gì, làm như thế nào và khi nào thì phải hoàn thành. Họ phân công vai trò và
gắn trách nhiệm cho từng người, thiết lập các tiêu chuẩn và dự kiến kết quả mà họ mong
muốn đạt được.
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Nhà lãnh đạo nói, nhân viên lắng nghe và sau đó phát
biểu ý kiến của mình. Thông thường, những nhà lãnh đạo có phong cách này
thường đưa ra các chỉ dẫn chi tiết, vì vậy, nhân viên biết chính xác họ phải làm gì.
− Cách giao tiếp của nhà lãnh đạo là rõ ràng, ngắn gọn và súc tích, những gì màu mè
và kiểu cách không hợp với họ. Khi muốn nhận thông tin phản hồi từ nhân viên, họ
5
thường chỉ đặt một câu hỏi: anh đã hiểu cần phải làm gì chưa?
− Cách thiết lập mục tiêu: Nhà lãnh đạo sẽ thường thiết lập các mục tiêu ngắn hạn với
nhân viên. Khi mục tiêu đã được xác định rõ ràng và thời gian cũng được ấn định,
thì người nhân viên biết rõ nhà lãnh đạo mong chờ ở anh ta điều gì. Các mục tiêu và
thời hạn thường là động lực thúc đẩy nhân viên.
− Ra quyết định: Nhà lãnh đạo thường quyết định phần lớn nếu không muốn nói là tất
cả mọi việc từ lớn đến nhỏ. Khi nảy sinh vấn đề cần giải quyết, nhà lãnh đạo đánh
giá các sự lựa chọn, ra quyết định và trực tiếp hướng dẫn nhân viên những hành
động họ cần phải thực hiện.
− Quá trình kiểm soát: Những nhà lãnh đạo thường thiết lập các khâu kiểm soát nhất
định để điều khiển quá trình thực hiện công việc. Các nhà lãnh đạo này thường
xuyên cung cấp thông tin dưới dạng các hướng dẫn cụ thể về cách làm thế nào để cải
tiến công việc tốt hơn.
− Sự ghi nhận kết quả: Điều gì khiến cho nhà lãnh đạo theo phong cách độc đoán cảm
thấy hạnh phúc? Đó là khi nhân viên dưới quyền làm đúng theo sự hướng dẫn của
họ.
Phong cách lãnh đạo độc đoán rất thích hợp khi có một mệnh lệnh từ cấp trên mô tả
những gì cần phải làm và phải làm nó như thế nào. Khi đó, nhà lãnh đạo là người chỉ
huy thực hiện nhiệm vụ, làm đúng những gì được yêu cầu. Phong cách lãnh đạo này
cũng thích hợp trong trường hợp các nhân viên còn hạn chế về kinh nghiệm hoặc thiếu
những kỹ năng cần thiết để hoàn thành công việc. Nhà lãnh đạo theo phong cách này
đưa ra các bước đi và hành động, kiểm soát những khâu quan trọng để các nhân viên có
thể dễ dàng hoàn thành nhiệm vụ.
Ưu điểm:
Giải quyết mọi vấn đề một cách nhanh chóng, nó đặc biệt cần thiết khi tập thể mới
được thành lập lúc có nhiều mâu thuẫn và sự không thống nhất trong hệ thống. Phong
6
cách này cũng đặc biệt cần thiết khi phải giải quyết các vấn đề riêng, các vấn đề phải
giữ bí mật thuộc thẩm quyền trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp.
Nhược điểm :
Triệt tiêu tính sáng tạo của mọi người trong doanh nghiệp.
Nhân viên ít thích lãnh đạo.
Hiệu quả thấp khi không có mặt lãnh đạo.
Không khí trong tổ chức: gây hấn, phụ thuộc vào định tính cá nhân.
1.1.2.2 Phong cách lãnh đạo dân chủ (dựa trên nền tảng sự trao đổi, thảo
luận)
Những nhà lãnh đạo sử dụng phong cách này thường tận dụng thời gian để thảo luận
các vấn đề về kinh doanh. Điều gì sẽ xảy ra trong một cuộc thảo luận sôi nổi? Nhân viên
đưa ra các ý kiến, đặt câu hỏi, lắng nghe, cung cấp thông tin phản hồi, những giả định về
thách thức và các chương trình đào tạo khi cần thiết. Nhà lãnh đạo là người đảm bảo
chắc chắn các ý kiến đều được thảo luận cặn kẽ và biến thành một cuộc tranh luận thực
sự. Họ đóng vai trò như là một nhân tố đảm bảo cho các cuộc thảo luận đi đúng hướng
và tất cả mọi nhân viên đều có cơ hội góp ý kiến.
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Giao tiếp hai chiều là quy tắc của các nhà lãnh đạo
thuộc phong cách này. Họ đi xung quanh bàn và tạo cho mọi người có cơ hội được
những người khác thảo luận về ý kiến của mình. Nhà lãnh đạo sẽ dành rất nhiều thời
gian để đặt câu hỏi và lắng nghe. Họ cùng hội thoại với nhân viên và chia sẻ các ý
kiến của mình. Đặt ra những câu hỏi đúng tập trung vào vấn đề thảo luận và vẽ ra ý
tưởng của mọi nhân viên là cách thức giao tiếp phổ biến nhất của họ.
− Cách thiết lập mục tiêu: Sau khi thảo luận cặn kẽ, mục tiêu sẽ được thiết lập. Tận
dụng sự thảo luận của nhiều người để kết nối những tài năng và kiến thức của từng
nhân viên riêng lẻ để đạt được mục tiêu đề ra là phong cách của nhà lãnh đạo này.
− Ra quyết định: Đặt câu hỏi trước khi ra quyết định là phong cách của các nhà lãnh
đạo dân chủ. Quyết định chỉ được đưa ra sau khi có sự cộng tác và phối hợp của
7
nhân viên. Cả nhà lãnh đạo và nhân viên đều đóng vai trò chủ động, tích cực trong
việc xác định vấn đề, đánh giá sự lựa chọn và ra quyết định.
− Quá trình kiểm soát: Nhà lãnh đạo và nhân viên cùng kiểm soát quá trình thực hiện
và thảo luận xem cần phải tiến hành những hành động nào. Công việc sẽ đạt được
kết quả tốt nhất khi cả hai bên cùng cởi mở và có những điều chỉnh khi thấy cần
thiết.
− Sự ghi nhận kết quả: Các nhà lãnh đạo ghi nhận những thành quả đóng góp của các
nhân viên trong cuộc thảo luận, xây dựng ý tưởng cùng với người khác và gợi mở
ra những ý tưởng mới.
Phong cách lãnh đạo dựa trên trao đổi và thảo luận đặc biệt thích hợp khi cần câu trả
lời cho các vấn đề. Phong cách thảo luận thường có hiệu quả khi nhân viên là những
người có chính kiến riêng và tự tin nói ra chính kiến của mình. Nhà lãnh đạo sẽ xác định
những gì cần phải làm và làm như thế nào để tăng sự ràng buộc của nhân viên với
những gì sẽ xảy ra.
Ưu điểm:
Nhân viên thích lãnh đạo hơn.
Phát huy tính sáng tạo của nhân viên.
Không khí thân thiện, định hướng nhóm, định hướng nhiệm vụ.
Năng suất cao, kể cả không có mặt của lãnh đạo.
Nhược điểm:
Nếu người cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng phong cách này mà là người nhu
nhược sẽ dẫn đến tình trạng theo đuôi quần chúng, các quyết định đưa ra chậm chạp để
lỡ mọi cơ hội thuận tiện.
1.1.2.3 Phong cách lãnh đạo tự do
Những nhà lãnh đạo sử dụng phong cách này thường giải thích hoặc có những cam
kết về các công việc cần được thực hiện và khi nào phải hoàn thành công việc đó. Còn
cách thức làm việc thì toàn quyền do người nhân viên quyết định.
8
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Đối với những công việc cần thực hiện, các giao tiếp có
thể chỉ là một chiều. Trong nhiều trường hợp khác lại là hai chiều. Giao tiếp để xem
xét lại những gì đã được thực hiện và cách ngăn ngừa những cản trở trong quá trình
thực hiện.
− Cách thiết lập mục tiêu: Cũng giống như cách thức giao tiếp, mục tiêu có thể được
nhà lãnh đạo thiết lập ngay hoặc có thể đưa ra sau khi đã thảo luận với nhân viên.
Thất bại trong sự giao phó, ủy thác công việc có thể do nhân viên không hiểu nhà
lãnh đạo mong gì ở mình hoặc không tự tin vào chính sự giao phó đó.
− Ra quyết định: Quyết định thực hiện nhiệm vụ được chuyển cho nhân viên. Người
nhân viên có quyền chọn lựa những phương cách thích hợp để đạt được kết quả
mong đợi. Nhà lãnh đạo phải tránh “tiếp tục duy trì sự giao phó” khi nhân viên
không muốn tự ra quyết định mà tìm cách “trả lại” quyền ra quyết định cho nhà
lãnh đạo.
− Quá trình kiểm soát: Nhà lãnh đạo thuộc phong cách này thường quyết định cách
thức kiểm soát công việc. Số lần kiểm soát phụ thuộc vào tính chất ưu tiên của
nhiệm vụ và người thực hiện nó. Cung cấp thông tin phản hồi là trách nhiệm của
nhân viên. Việc giữ để nhà lãnh đạo không nổi giận và mất bình tĩnh, đặc biệt khi kế
hoạch bị chệch hướng, là điều rất quan trọng.
− Sự ghi nhận kết quả: Nhà lãnh đạo thường khen thưởng và ghi nhận những ai chứng
minh được khả năng làm việc một cách độc lập.
Phong cách lãnh đạo này rất thích hợp khi nhân viên là người hiểu biết, có kỹ năng
và động lực để hoàn thành công việc. Bởi vì, những nhân viên có kinh nghiệm sẽ không
cần một nhà lãnh đạo nói rằng họ phải làm gì. Họ muốn tự do lựa chọn cách thức thực
hiện công việc. Phong cách lãnh đạo này cũng tạo cho các nhà lãnh đạo có nhiều thời
gian để dành cho việc thực hiện các nhiệm vụ khác như xây dựng các tiêu chuẩn, suy
nghĩ chiến lược và lên kế hoạch.
Ưu điểm:
9
Mỗi thành viên trong nhóm đều có khuynh hướng trở thành chủ thể cung cấp những
tư tưởng, ý kiến để giải quyết những vấn đề cốt lõi do thực tiễn đặt ra.
Các thành viên có quyền tham gia vào quyết định các việc lớn của tổ chức nên khai
thác được tính sáng tạo của nhân viên và vì vậy có nhiều phương án giải quyết một vấn
đề.
Tạo cho nhân viên thoải mái trong công việc, không bị gò bó, dẫn đến hiệu quả công
việc có thể cao hơn.
Phong cách này phù hợp với các nhà lãnh đạo không có khả năng quyết đoán cao và
chính xác, mọi việc được đưa ra bàn bạc và giảm được các sai lầm do quyết định của
nhà lãnh đạo.
Nhược điểm:
Đôi khi tự do quá, người lãnh đạo không kiểm soát được công việc, và có thể dẫn
đến mục tiêu không hoàn thành.
Dễ tạo ra tâm lý buồn chán cho người lãnh đạo, dẫn tới tình cảm cô đơn, tùy tiện, lơ
là công việc cho dù bản thân rất phù hợp với công việc đó.
1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo
Phong cách lãnh đạo là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện và được
biểu diễn bằng công thức phong cách lãnh đạo bằng công thức: cá tính x môi trường.
Trong đó, cá tính là yếu tố khó có thể thay đổi vì đó là tính cách của con người. Bên
cạnh đó, các yếu tố môi trường cũng góp phần không nhỏ trong việc hình thành phong
cách lãnh đạo của nhà lãnh đạo.
Trước tiên, ta nói tới hoàn cảnh lịch sử môi trường công tác, nó có tác động rất lớn
tới phong cách lãnh đạo. Phần lớn các nhà lãnh đạo thường áp dụng phong cách làm
việc của môi trường trước đó để làm việc trong môi trường hiện tại. Bởi vì môi trường
trước đã tạo cho họ một thói quen nghề nghiệp, khó mà thay đổi được.
Tiếp theo là môi trường đào tạo, nếu được học tập trong một môi trường tốt, có kỉ
luật cao, nhưng mọi việc đều mang tính dân chủ, tự do hay độc đoán, thì người lãnh đạo
10
sau này cũng sẽ làm việc theo phong cách đó, do họ đã có một thời gian khá dài tiếp xúc
với môi trường như thế nên nó góp phần làm nên phong cách lãnh đạo của họ
Một yếu tố không kém phần quan trọng nữa là tâm lý của nhà lãnh đạo. Với bất kì ai
cũng vậy, lúc mới bắt đầu công việc họ đều có phần nào đó e ngại, kiêng nể những
người khác, không dám bộc lộ hết phong cách lãnh đạo của mình. Sau một thời gian,
mọi việc tiến triển tốt đẹp thì họ sẽ thể hiện hết phong cách của mình.
Yếu tố cuối cùng là trình độ và năng lực của nhà lãnh đạo. Một người có trình độ
chuyên môn cao, năng lực tốt thường sẽ chọn cho mình phong cách độc đoán để mọi
việc được giải quyết một cách hiệu quả nhanh chóng. Ngược lại, một nhà lãnh đạo
không nắm vững kỹ năng chuyên môn sẽ không dám một mình quyết định mọi việc, họ
thường tham khảo ý kiến của cấp dưới. Do đó, họ thường có phong cách lãnh đạo tự do
hay dân chủ.
11
Chương 2
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VỀ PHONG CÁCH
LÃNH ĐẠO CỦA NGUYỄN THỊ KIM NGÂN - BÍ
THƯ ĐOÀN KHOA KẾ TOÁN - KIỂM TOÁN
TRONG HỘI TRẠI TRUYỀN THỐNG 26/03/2011
2.1 Giới thiệu về Nguyễn Thị Kim Ngân
Họ và tên: Nguyễn Thị Kim Ngân
Ngày sinh: 18/03/1990
Nơi sinh: Quận 5, thành phố Hồ Chí Minh
Quê quán: Nghệ An
Về gia đình:
Hiện nay, chị đang sống cùng gia đình tại quận 2, thành phố Hồ Chí Minh (từ 0 tuổi
đến 6 tuổi chị sống ở quận 1). Gia đình chị gồm bốn thành viên: cha, mẹ, em gái và chị.
Cha là một công an tuy nghiêm túc nhưng tính tình rất hiền lành. Mẹ thì buôn bán và nội
trợ. Bà rất đảm đang và tháo vác. Em chị hiện là học sinh.
Về bản thân:
Chị là một người năng động, thân thiện, dễ gần, vui vẻ và hòa đồng, được gia đình,
thầy cô, bạn bè yêu mến. Suốt mười hai năm học (từ lớp 1 đến lớp 12) chị đều đạt học
sinh giỏi với hạnh kiểm tốt. Hiện chị là sinh viên trường Đại Học Kinh Tế-Luật với
điểm trung bình tích lũy 7.78, điểm rèn luyện 1.0 .
Vào đại học, năm nhất chị giữ chức vụ là ủy viên thường trực, năm hai chị là Phó
phí thư Đoàn Khoa và bây giờ chị là Bí thư Đoàn Khoa của Khoa Kế toán - Kiểm toán.
Công việc chính hằng ngày của chị là check mail và một ngày của chị luôn bận rộn. Tuy
nhiên, chị làm tốt cả hai vai trò vừa là một sinh viên giỏi vừa là một cán bộ Đoàn Khoa
gương mẫu.
12
2.2 Thực trạng về phong cách lãnh đạo của Nguyễn Thị Kim Ngân - Bí thư
Đoàn Khoa Kế toán - Kiểm toán trong hội trại truyền thống 26/03/2011
2.2.1 Công tác chuẩn bị
Hội trại 26/03 là ngày truyền thống của Đoàn trường Đại học Kinh tế - Luật, mà đặc
biệt là của Đoàn Khoa Kế toán – Kiểm toán. Vì vậy, cũng như mọi năm, từ đầu năm
2011, Ban chấp hành Đoàn Khoa Kế toán – Kiểm toán đã họp bàn và lên kế hoạch tổ
chức hội trại truyền thống này. Với tư cách là Bí thư Đoàn Khoa, chị Nguyễn Thị Kim
Ngân đão giao cho bạn Lưu Khánh Trường - Phó Bí thư Đoàn Khoa - nhiệm vụ khảo
sát và tìm hiểu thông tin về các địa điểm có thể làm nơi tổ chức hội trại. Địa điểm được
chọn là khu sinh thái Cao Minh - Đồng Nai.
Giữa tháng hai, chị Ngân triệu tập cuộc họp bàn về công tác chuẩn bị cho kế hoạch
chính thức. Cuộc họp gồm các nội dung:
− Xác định địa điểm, thời gian, kinh phí, đi tiền trạm, và các hoạt động trong hội trại.
− Đưa ra một số lựa chọn khác về địa điểm cắm trại và thuyết phục mọi người chọn
Cao Minh vì đây là lựa chọn tối ưu nhất cho kế hoạch đặt ra.
− Phân chia nhiệm vụ và cơ cấu của ban tổ chức hội trại dựa vào năng lực và tính cách
của mỗi người, cụ thể là:
Nắm tình hình chung
Nguyễn Thị Kim Ngân
Lưu Khánh Trường
Phụ trách trò chơi
Trần Chí Cường
Nguyễn Tạo Hiếu
Trần Thị Thanh Hải
Phụ trách hậu cần
Nguyễn Trung Dũng
Phụ trách chương
trình buổi tối
Phạm Nhật Khánh
Trần Hoài Nam
13
Dựa vào cơ cấu trên, mỗi người trong ban tổ chức sẽ được toàn quyền quyết định và
chịu trách nhiệm về phần mình phụ trách. Mỗi ban (trò chơi, hậu cần, chương trình buổi
tối) sẽ tự họp bàn với nhau và quyết định nội dung chi tiết cho phần phụ trách của mình.
Để bảo đảm cho kế hoạch, Đoàn Khoa họp lần cuối để các ban trình bày nội dung cụ
thể và chi tiết cho hội trại truyền thống 26/03. Từ đó với tư cách là người chịu trách
nhiệm chính, chị Ngân sẽ đóng góp, nêu ý kiến và xét tính khả thi của kế hoạch. Trong
cuộc họp, với quyền hạn của mình, chị Ngân đã đưa ra những ý kiến chỉnh sửa như sau:
− Tôn trọng ý kiến của tập thể, chị Ngân vẫn lấy “Chinh phục vương quốc Avarta” là
chương trình xuyên suốt trong hội trại theo ý tưởng của bạn Trường. Tuy nhiên, một
số điểm trong chương trình quá phức tạp nên chị đã chỉ đạo mọi người chỉnh sửa và
cắt bỏ những phần không hợp lý.
− Chương trình của Đoàn buộc phải có phần liên hệ đến ngày thành lập Đoàn nên chị
yêu cầu lồng ghép thêm các hoạt động thể hiện ý nghĩa của ngày kỉ niệm thành lập
Đoàn vào chương trình.
− Giải quyết các vấn đề phát sinh và thống nhất nội dung đã chuẩn bị.
Cuộc họp phải kéo dài hơn bốn giờ đồng hồ.
2.2.2 Những vấn đề phát sinh trong hội trại
Tuy công tác chuẩn bị rất kỹ lưỡng và mất nhiếu thời gian nhưng khi chương trình
hội trại vừa bắt đầu tại Khu sinh thái Cao Minh vào ngày 26/03/2011 thì đã có vấn đề
xảy ra. Theo kế hoạch, các đội chơi sẽ được chia ngẫu nhiên theo danh sách đăng ký
nhưng đến lúc tham gia các trò chơi, các bạn chơi đã rất lộn xộn và rối loạn, thiếu tinh
thần tập thể. Trong tình hình này, chị Ngân đã tự quyết định chia lại đội chơi theo chi
đoàn giống với nguyện vọng của đa số trại viên. Theo chị, như vậy sẽ giúp các bạn chơi
có tinh thần tập thể và “màu cờ sắc áo”. Nhưng cũng vì quyết định này của chị mà kế
hoạch đã phải thay đổi: theo kế hoạch lúc đầu sẽ có tám đội chơi nhưng lúc này chỉ còn
sáu đội nên chương trình hơi loạn, nhưng sau khi hiều rõ quyết định của chị thì mọi
chuyện đã diễn ra suôn sẻ.
14
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO
1.1 Các khái niệm
1.1.1 Khái niệm chung về phong cách lãnh đạo
Phong cách lãnh đạo là những phương pháp hoặc cách thức mà nhà lãnh đạo
thường dùng để gây ảnh hưởng đến đối tượng bị lãnh đạo.
1.1.2 Các mô hình phong cách lãnh đạo
Có rất nhiều phong cách lãnh đạo khác nhau, bao gồm: quyết đoán, độc đoán chuyên
quyền, tổng thể, thủ lĩnh, đối tác, điều khiển, trực tiếp, ủy thác, tự do, ủng hộ, định
hướng, nhóm…
Song trên thực tế, theo các nhà nghiên cứu chỉ có ba phong cách lãnh đạo cơ bản là:
lãnh đạo độc đoán (chuyên quyền), lãnh đạo dân chủ (dựa trên nền tảng của sự trao đổi,
thảo luận) và lãnh đạo tự do (ủy thác, giao phó).
Mỗi phong cách lãnh đạo trên đều có những điểm tích cực và hạn chế nhất định,
song chúng khác nhau ở một số điểm cơ bản như: cách truyền đạt mệnh lệnh, cách
thiết lập mục tiêu, ra quyết định, quá trình kiểm soát và sự ghi nhận kết quả.
1.1.2.1 Phong cách lãnh đạo độc đoán, chuyên quyền
Những nhà lãnh đạo theo phong cách này thường nói với nhân viên rằng từng người
phải làm gì, làm như thế nào và khi nào thì phải hoàn thành. Họ phân công vai trò và
gắn trách nhiệm cho từng người, thiết lập các tiêu chuẩn và dự kiến kết quả mà họ mong
muốn đạt được.
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Nhà lãnh đạo nói, nhân viên lắng nghe và sau đó phát
biểu ý kiến của mình. Thông thường, những nhà lãnh đạo có phong cách này
thường đưa ra các chỉ dẫn chi tiết, vì vậy, nhân viên biết chính xác họ phải làm gì.
− Cách giao tiếp của nhà lãnh đạo là rõ ràng, ngắn gọn và súc tích, những gì màu mè
và kiểu cách không hợp với họ. Khi muốn nhận thông tin phản hồi từ nhân viên, họ
5
thường chỉ đặt một câu hỏi: anh đã hiểu cần phải làm gì chưa?
− Cách thiết lập mục tiêu: Nhà lãnh đạo sẽ thường thiết lập các mục tiêu ngắn hạn với
nhân viên. Khi mục tiêu đã được xác định rõ ràng và thời gian cũng được ấn định,
thì người nhân viên biết rõ nhà lãnh đạo mong chờ ở anh ta điều gì. Các mục tiêu và
thời hạn thường là động lực thúc đẩy nhân viên.
− Ra quyết định: Nhà lãnh đạo thường quyết định phần lớn nếu không muốn nói là tất
cả mọi việc từ lớn đến nhỏ. Khi nảy sinh vấn đề cần giải quyết, nhà lãnh đạo đánh
giá các sự lựa chọn, ra quyết định và trực tiếp hướng dẫn nhân viên những hành
động họ cần phải thực hiện.
− Quá trình kiểm soát: Những nhà lãnh đạo thường thiết lập các khâu kiểm soát nhất
định để điều khiển quá trình thực hiện công việc. Các nhà lãnh đạo này thường
xuyên cung cấp thông tin dưới dạng các hướng dẫn cụ thể về cách làm thế nào để cải
tiến công việc tốt hơn.
− Sự ghi nhận kết quả: Điều gì khiến cho nhà lãnh đạo theo phong cách độc đoán cảm
thấy hạnh phúc? Đó là khi nhân viên dưới quyền làm đúng theo sự hướng dẫn của
họ.
Phong cách lãnh đạo độc đoán rất thích hợp khi có một mệnh lệnh từ cấp trên mô tả
những gì cần phải làm và phải làm nó như thế nào. Khi đó, nhà lãnh đạo là người chỉ
huy thực hiện nhiệm vụ, làm đúng những gì được yêu cầu. Phong cách lãnh đạo này
cũng thích hợp trong trường hợp các nhân viên còn hạn chế về kinh nghiệm hoặc thiếu
những kỹ năng cần thiết để hoàn thành công việc. Nhà lãnh đạo theo phong cách này
đưa ra các bước đi và hành động, kiểm soát những khâu quan trọng để các nhân viên có
thể dễ dàng hoàn thành nhiệm vụ.
Ưu điểm:
Giải quyết mọi vấn đề một cách nhanh chóng, nó đặc biệt cần thiết khi tập thể mới
được thành lập lúc có nhiều mâu thuẫn và sự không thống nhất trong hệ thống. Phong
6
cách này cũng đặc biệt cần thiết khi phải giải quyết các vấn đề riêng, các vấn đề phải
giữ bí mật thuộc thẩm quyền trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp.
Nhược điểm :
Triệt tiêu tính sáng tạo của mọi người trong doanh nghiệp.
Nhân viên ít thích lãnh đạo.
Hiệu quả thấp khi không có mặt lãnh đạo.
Không khí trong tổ chức: gây hấn, phụ thuộc vào định tính cá nhân.
1.1.2.2 Phong cách lãnh đạo dân chủ (dựa trên nền tảng sự trao đổi, thảo
luận)
Những nhà lãnh đạo sử dụng phong cách này thường tận dụng thời gian để thảo luận
các vấn đề về kinh doanh. Điều gì sẽ xảy ra trong một cuộc thảo luận sôi nổi? Nhân viên
đưa ra các ý kiến, đặt câu hỏi, lắng nghe, cung cấp thông tin phản hồi, những giả định về
thách thức và các chương trình đào tạo khi cần thiết. Nhà lãnh đạo là người đảm bảo
chắc chắn các ý kiến đều được thảo luận cặn kẽ và biến thành một cuộc tranh luận thực
sự. Họ đóng vai trò như là một nhân tố đảm bảo cho các cuộc thảo luận đi đúng hướng
và tất cả mọi nhân viên đều có cơ hội góp ý kiến.
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Giao tiếp hai chiều là quy tắc của các nhà lãnh đạo
thuộc phong cách này. Họ đi xung quanh bàn và tạo cho mọi người có cơ hội được
những người khác thảo luận về ý kiến của mình. Nhà lãnh đạo sẽ dành rất nhiều thời
gian để đặt câu hỏi và lắng nghe. Họ cùng hội thoại với nhân viên và chia sẻ các ý
kiến của mình. Đặt ra những câu hỏi đúng tập trung vào vấn đề thảo luận và vẽ ra ý
tưởng của mọi nhân viên là cách thức giao tiếp phổ biến nhất của họ.
− Cách thiết lập mục tiêu: Sau khi thảo luận cặn kẽ, mục tiêu sẽ được thiết lập. Tận
dụng sự thảo luận của nhiều người để kết nối những tài năng và kiến thức của từng
nhân viên riêng lẻ để đạt được mục tiêu đề ra là phong cách của nhà lãnh đạo này.
− Ra quyết định: Đặt câu hỏi trước khi ra quyết định là phong cách của các nhà lãnh
đạo dân chủ. Quyết định chỉ được đưa ra sau khi có sự cộng tác và phối hợp của
7
nhân viên. Cả nhà lãnh đạo và nhân viên đều đóng vai trò chủ động, tích cực trong
việc xác định vấn đề, đánh giá sự lựa chọn và ra quyết định.
− Quá trình kiểm soát: Nhà lãnh đạo và nhân viên cùng kiểm soát quá trình thực hiện
và thảo luận xem cần phải tiến hành những hành động nào. Công việc sẽ đạt được
kết quả tốt nhất khi cả hai bên cùng cởi mở và có những điều chỉnh khi thấy cần
thiết.
− Sự ghi nhận kết quả: Các nhà lãnh đạo ghi nhận những thành quả đóng góp của các
nhân viên trong cuộc thảo luận, xây dựng ý tưởng cùng với người khác và gợi mở
ra những ý tưởng mới.
Phong cách lãnh đạo dựa trên trao đổi và thảo luận đặc biệt thích hợp khi cần câu trả
lời cho các vấn đề. Phong cách thảo luận thường có hiệu quả khi nhân viên là những
người có chính kiến riêng và tự tin nói ra chính kiến của mình. Nhà lãnh đạo sẽ xác định
những gì cần phải làm và làm như thế nào để tăng sự ràng buộc của nhân viên với
những gì sẽ xảy ra.
Ưu điểm:
Nhân viên thích lãnh đạo hơn.
Phát huy tính sáng tạo của nhân viên.
Không khí thân thiện, định hướng nhóm, định hướng nhiệm vụ.
Năng suất cao, kể cả không có mặt của lãnh đạo.
Nhược điểm:
Nếu người cán bộ lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng phong cách này mà là người nhu
nhược sẽ dẫn đến tình trạng theo đuôi quần chúng, các quyết định đưa ra chậm chạp để
lỡ mọi cơ hội thuận tiện.
1.1.2.3 Phong cách lãnh đạo tự do
Những nhà lãnh đạo sử dụng phong cách này thường giải thích hoặc có những cam
kết về các công việc cần được thực hiện và khi nào phải hoàn thành công việc đó. Còn
cách thức làm việc thì toàn quyền do người nhân viên quyết định.
8
− Cách truyền đạt mệnh lệnh: Đối với những công việc cần thực hiện, các giao tiếp có
thể chỉ là một chiều. Trong nhiều trường hợp khác lại là hai chiều. Giao tiếp để xem
xét lại những gì đã được thực hiện và cách ngăn ngừa những cản trở trong quá trình
thực hiện.
− Cách thiết lập mục tiêu: Cũng giống như cách thức giao tiếp, mục tiêu có thể được
nhà lãnh đạo thiết lập ngay hoặc có thể đưa ra sau khi đã thảo luận với nhân viên.
Thất bại trong sự giao phó, ủy thác công việc có thể do nhân viên không hiểu nhà
lãnh đạo mong gì ở mình hoặc không tự tin vào chính sự giao phó đó.
− Ra quyết định: Quyết định thực hiện nhiệm vụ được chuyển cho nhân viên. Người
nhân viên có quyền chọn lựa những phương cách thích hợp để đạt được kết quả
mong đợi. Nhà lãnh đạo phải tránh “tiếp tục duy trì sự giao phó” khi nhân viên
không muốn tự ra quyết định mà tìm cách “trả lại” quyền ra quyết định cho nhà
lãnh đạo.
− Quá trình kiểm soát: Nhà lãnh đạo thuộc phong cách này thường quyết định cách
thức kiểm soát công việc. Số lần kiểm soát phụ thuộc vào tính chất ưu tiên của
nhiệm vụ và người thực hiện nó. Cung cấp thông tin phản hồi là trách nhiệm của
nhân viên. Việc giữ để nhà lãnh đạo không nổi giận và mất bình tĩnh, đặc biệt khi kế
hoạch bị chệch hướng, là điều rất quan trọng.
− Sự ghi nhận kết quả: Nhà lãnh đạo thường khen thưởng và ghi nhận những ai chứng
minh được khả năng làm việc một cách độc lập.
Phong cách lãnh đạo này rất thích hợp khi nhân viên là người hiểu biết, có kỹ năng
và động lực để hoàn thành công việc. Bởi vì, những nhân viên có kinh nghiệm sẽ không
cần một nhà lãnh đạo nói rằng họ phải làm gì. Họ muốn tự do lựa chọn cách thức thực
hiện công việc. Phong cách lãnh đạo này cũng tạo cho các nhà lãnh đạo có nhiều thời
gian để dành cho việc thực hiện các nhiệm vụ khác như xây dựng các tiêu chuẩn, suy
nghĩ chiến lược và lên kế hoạch.
Ưu điểm:
9
Mỗi thành viên trong nhóm đều có khuynh hướng trở thành chủ thể cung cấp những
tư tưởng, ý kiến để giải quyết những vấn đề cốt lõi do thực tiễn đặt ra.
Các thành viên có quyền tham gia vào quyết định các việc lớn của tổ chức nên khai
thác được tính sáng tạo của nhân viên và vì vậy có nhiều phương án giải quyết một vấn
đề.
Tạo cho nhân viên thoải mái trong công việc, không bị gò bó, dẫn đến hiệu quả công
việc có thể cao hơn.
Phong cách này phù hợp với các nhà lãnh đạo không có khả năng quyết đoán cao và
chính xác, mọi việc được đưa ra bàn bạc và giảm được các sai lầm do quyết định của
nhà lãnh đạo.
Nhược điểm:
Đôi khi tự do quá, người lãnh đạo không kiểm soát được công việc, và có thể dẫn
đến mục tiêu không hoàn thành.
Dễ tạo ra tâm lý buồn chán cho người lãnh đạo, dẫn tới tình cảm cô đơn, tùy tiện, lơ
là công việc cho dù bản thân rất phù hợp với công việc đó.
1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo
Phong cách lãnh đạo là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện và được
biểu diễn bằng công thức phong cách lãnh đạo bằng công thức: cá tính x môi trường.
Trong đó, cá tính là yếu tố khó có thể thay đổi vì đó là tính cách của con người. Bên
cạnh đó, các yếu tố môi trường cũng góp phần không nhỏ trong việc hình thành phong
cách lãnh đạo của nhà lãnh đạo.
Trước tiên, ta nói tới hoàn cảnh lịch sử môi trường công tác, nó có tác động rất lớn
tới phong cách lãnh đạo. Phần lớn các nhà lãnh đạo thường áp dụng phong cách làm
việc của môi trường trước đó để làm việc trong môi trường hiện tại. Bởi vì môi trường
trước đã tạo cho họ một thói quen nghề nghiệp, khó mà thay đổi được.
Tiếp theo là môi trường đào tạo, nếu được học tập trong một môi trường tốt, có kỉ
luật cao, nhưng mọi việc đều mang tính dân chủ, tự do hay độc đoán, thì người lãnh đạo
10
sau này cũng sẽ làm việc theo phong cách đó, do họ đã có một thời gian khá dài tiếp xúc
với môi trường như thế nên nó góp phần làm nên phong cách lãnh đạo của họ
Một yếu tố không kém phần quan trọng nữa là tâm lý của nhà lãnh đạo. Với bất kì ai
cũng vậy, lúc mới bắt đầu công việc họ đều có phần nào đó e ngại, kiêng nể những
người khác, không dám bộc lộ hết phong cách lãnh đạo của mình. Sau một thời gian,
mọi việc tiến triển tốt đẹp thì họ sẽ thể hiện hết phong cách của mình.
Yếu tố cuối cùng là trình độ và năng lực của nhà lãnh đạo. Một người có trình độ
chuyên môn cao, năng lực tốt thường sẽ chọn cho mình phong cách độc đoán để mọi
việc được giải quyết một cách hiệu quả nhanh chóng. Ngược lại, một nhà lãnh đạo
không nắm vững kỹ năng chuyên môn sẽ không dám một mình quyết định mọi việc, họ
thường tham khảo ý kiến của cấp dưới. Do đó, họ thường có phong cách lãnh đạo tự do
hay dân chủ.
11
Chương 2
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VỀ PHONG CÁCH
LÃNH ĐẠO CỦA NGUYỄN THỊ KIM NGÂN - BÍ
THƯ ĐOÀN KHOA KẾ TOÁN - KIỂM TOÁN
TRONG HỘI TRẠI TRUYỀN THỐNG 26/03/2011
2.1 Giới thiệu về Nguyễn Thị Kim Ngân
Họ và tên: Nguyễn Thị Kim Ngân
Ngày sinh: 18/03/1990
Nơi sinh: Quận 5, thành phố Hồ Chí Minh
Quê quán: Nghệ An
Về gia đình:
Hiện nay, chị đang sống cùng gia đình tại quận 2, thành phố Hồ Chí Minh (từ 0 tuổi
đến 6 tuổi chị sống ở quận 1). Gia đình chị gồm bốn thành viên: cha, mẹ, em gái và chị.
Cha là một công an tuy nghiêm túc nhưng tính tình rất hiền lành. Mẹ thì buôn bán và nội
trợ. Bà rất đảm đang và tháo vác. Em chị hiện là học sinh.
Về bản thân:
Chị là một người năng động, thân thiện, dễ gần, vui vẻ và hòa đồng, được gia đình,
thầy cô, bạn bè yêu mến. Suốt mười hai năm học (từ lớp 1 đến lớp 12) chị đều đạt học
sinh giỏi với hạnh kiểm tốt. Hiện chị là sinh viên trường Đại Học Kinh Tế-Luật với
điểm trung bình tích lũy 7.78, điểm rèn luyện 1.0 .
Vào đại học, năm nhất chị giữ chức vụ là ủy viên thường trực, năm hai chị là Phó
phí thư Đoàn Khoa và bây giờ chị là Bí thư Đoàn Khoa của Khoa Kế toán - Kiểm toán.
Công việc chính hằng ngày của chị là check mail và một ngày của chị luôn bận rộn. Tuy
nhiên, chị làm tốt cả hai vai trò vừa là một sinh viên giỏi vừa là một cán bộ Đoàn Khoa
gương mẫu.
12
2.2 Thực trạng về phong cách lãnh đạo của Nguyễn Thị Kim Ngân - Bí thư
Đoàn Khoa Kế toán - Kiểm toán trong hội trại truyền thống 26/03/2011
2.2.1 Công tác chuẩn bị
Hội trại 26/03 là ngày truyền thống của Đoàn trường Đại học Kinh tế - Luật, mà đặc
biệt là của Đoàn Khoa Kế toán – Kiểm toán. Vì vậy, cũng như mọi năm, từ đầu năm
2011, Ban chấp hành Đoàn Khoa Kế toán – Kiểm toán đã họp bàn và lên kế hoạch tổ
chức hội trại truyền thống này. Với tư cách là Bí thư Đoàn Khoa, chị Nguyễn Thị Kim
Ngân đão giao cho bạn Lưu Khánh Trường - Phó Bí thư Đoàn Khoa - nhiệm vụ khảo
sát và tìm hiểu thông tin về các địa điểm có thể làm nơi tổ chức hội trại. Địa điểm được
chọn là khu sinh thái Cao Minh - Đồng Nai.
Giữa tháng hai, chị Ngân triệu tập cuộc họp bàn về công tác chuẩn bị cho kế hoạch
chính thức. Cuộc họp gồm các nội dung:
− Xác định địa điểm, thời gian, kinh phí, đi tiền trạm, và các hoạt động trong hội trại.
− Đưa ra một số lựa chọn khác về địa điểm cắm trại và thuyết phục mọi người chọn
Cao Minh vì đây là lựa chọn tối ưu nhất cho kế hoạch đặt ra.
− Phân chia nhiệm vụ và cơ cấu của ban tổ chức hội trại dựa vào năng lực và tính cách
của mỗi người, cụ thể là:
Nắm tình hình chung
Nguyễn Thị Kim Ngân
Lưu Khánh Trường
Phụ trách trò chơi
Trần Chí Cường
Nguyễn Tạo Hiếu
Trần Thị Thanh Hải
Phụ trách hậu cần
Nguyễn Trung Dũng
Phụ trách chương
trình buổi tối
Phạm Nhật Khánh
Trần Hoài Nam
13
Dựa vào cơ cấu trên, mỗi người trong ban tổ chức sẽ được toàn quyền quyết định và
chịu trách nhiệm về phần mình phụ trách. Mỗi ban (trò chơi, hậu cần, chương trình buổi
tối) sẽ tự họp bàn với nhau và quyết định nội dung chi tiết cho phần phụ trách của mình.
Để bảo đảm cho kế hoạch, Đoàn Khoa họp lần cuối để các ban trình bày nội dung cụ
thể và chi tiết cho hội trại truyền thống 26/03. Từ đó với tư cách là người chịu trách
nhiệm chính, chị Ngân sẽ đóng góp, nêu ý kiến và xét tính khả thi của kế hoạch. Trong
cuộc họp, với quyền hạn của mình, chị Ngân đã đưa ra những ý kiến chỉnh sửa như sau:
− Tôn trọng ý kiến của tập thể, chị Ngân vẫn lấy “Chinh phục vương quốc Avarta” là
chương trình xuyên suốt trong hội trại theo ý tưởng của bạn Trường. Tuy nhiên, một
số điểm trong chương trình quá phức tạp nên chị đã chỉ đạo mọi người chỉnh sửa và
cắt bỏ những phần không hợp lý.
− Chương trình của Đoàn buộc phải có phần liên hệ đến ngày thành lập Đoàn nên chị
yêu cầu lồng ghép thêm các hoạt động thể hiện ý nghĩa của ngày kỉ niệm thành lập
Đoàn vào chương trình.
− Giải quyết các vấn đề phát sinh và thống nhất nội dung đã chuẩn bị.
Cuộc họp phải kéo dài hơn bốn giờ đồng hồ.
2.2.2 Những vấn đề phát sinh trong hội trại
Tuy công tác chuẩn bị rất kỹ lưỡng và mất nhiếu thời gian nhưng khi chương trình
hội trại vừa bắt đầu tại Khu sinh thái Cao Minh vào ngày 26/03/2011 thì đã có vấn đề
xảy ra. Theo kế hoạch, các đội chơi sẽ được chia ngẫu nhiên theo danh sách đăng ký
nhưng đến lúc tham gia các trò chơi, các bạn chơi đã rất lộn xộn và rối loạn, thiếu tinh
thần tập thể. Trong tình hình này, chị Ngân đã tự quyết định chia lại đội chơi theo chi
đoàn giống với nguyện vọng của đa số trại viên. Theo chị, như vậy sẽ giúp các bạn chơi
có tinh thần tập thể và “màu cờ sắc áo”. Nhưng cũng vì quyết định này của chị mà kế
hoạch đã phải thay đổi: theo kế hoạch lúc đầu sẽ có tám đội chơi nhưng lúc này chỉ còn
sáu đội nên chương trình hơi loạn, nhưng sau khi hiều rõ quyết định của chị thì mọi
chuyện đã diễn ra suôn sẻ.
14
Bí quyết sáng tạo
J. Bronowski viết: “Với tôi, thật sai lầm khi nghĩ rằng hoạt động sáng tạo là một
điều gì đó không thông thường”. Mỗi ngày, người bình thường trong chúng ta
đều tìm ra những ý tưởng tốt, đều tạo ra và phát minh khám phá việ này việc nọ
như: cách sửa chữa ô tô, bồn rửa chén, cửa nẻo hay sắp xếp công việc, làm
tăng doanh số, tiết kiệm tiền bạc, dạy dỗ con cái, làm cho mọi việc được tốt hơn
hoặc dễ hơn, rẻ hơn…
• Thứ hai: Nó chỉ thẳng vào vấn đề và chính là chìa khóa cho việc tìm ra ý tưởng
– đó là phối hợp mọi việc.
Hadamard viết: “Thật hiển nhiên, khi sáng tạo hoặc khám phá cho dù ở lĩnh vực
toán học hay bất cứ lĩnh vực nào khác, đều diễn ra bằng cách phối hợp ý
tưởng…”
J. Bronowski viết: “Một người trở nên sáng tạo, cho dù là một nghệ sỹ hay khoa
học gia, khi anh ta phát hiện một sự đồng nhất mới trong tính đa dạng của thiên
nhiên - tìm thấy một điểm tương đồng giữa những sự vật mà trước nay chưa ai
nghĩ theo chiều hướng đó… Đầu óc sáng tạo chính là một đầu óc luôn tìm tòi
những điểm tương đồng bất ngờ”. Hoặc như Francis H. Cartier: “Chỉ có một
cách duy nhất để ta thủ đắc một ý tưởng mới: phối hợp hoặc liên hợp hai hay
nhiều ý tưởng mà ta sẵn có, đặt chúng kề bên nhau như thế nào để ta có thể
phát hiện ra một sự tương quan giữa chúng với nhau, mối tương quan mà trước
đó ta chưa hề biết”. Trong “The Act of Creative”, Arthur Koestler căn cứ trên luận
đề “… rằng tính độc đáo sáng tạo không có nghĩa là tạo ra hoặc phát sinh một
hệ thống ý tưởng từ cái không mà đúng hơn là từ sự phối hợp những mô hình
suy nghĩ từng tồn tại vững vàng thông qua tiến trình trao đổi chéo”, A. Koestler
gọi tiến trình này là bisociation ; nó vén mở, chọn lọc, sắp xếp lại, phối hợp, tổng
hợp những sự việc, năng lực, kỹ năng sẵn có. Bisociation được hiểu như là kỳ
công của sự kết hợp, điểm tương đồng bất ngờ, tổng thể mới, lắc trộn chung với
nhau rồi tuyển chọn, những tác hợp mới.
CHƯƠNG II - VUI CÁI ĐÃ
Không phải tình cờ mà việc vui thú được đề xuất đầu tiên trong tiến trình tạo
điều kiện cho trí não phát sinh ý tưởng. Nhưng vui thú có thể là điều kiện quan
trọng nhất.
Lý do? Thông thường, trong một dự án quảng cáo của một phòng ban thường
có ba hay bốn nhóm cùng làm việc. Nhóm nào cười mỉm hay cười giòn luôn tìm
ra ý tưởng tốt; nhóm vui nhộn nhất chính là nhóm sẽ tìm ra giải pháp tối ưu,
quảng cáo báo chí hay nhất, quảng cáo phát sóng tốt nhất, bảng quảng cáo
ngoài trời ấn tượng nhất. Suy cho cùng, nhận xét trên đúng cho tất cả mọi thứ, ai
vui thú với công việc của mình thì người đó sẽ làm tốt hơn, điều này cũng luôn
đúng với những người đi tìm ý tưởng và có thể áp dụng cho bất cứ ai ở bất kỳ
nơi nào cần phát ra sáng kiến. Thật vậy, bạn sẽ không ngạc nhiên tại sao óc
khôi hài và mọi loại sáng tạo đều là bạn đồng hành với nhau; nền tảng của óc
khôi hài cũng là nền tảng của sáng tạo – việc liên kết một cách bất ngờ nhiều
thành phần dị biệt lại với nhau để tạo ra một tổng thể mới thực sự có ý nghĩa,
một cú rẽ trái đột ngột khi ai cũng tưởng là chạy thẳng, một “bisociation” – hai hệ
quy chiếu va vào nhau. Khi đó, trí não ta cũng đang theo con đường này bỗng
dưng buộc phải rẽ sang lối khác và – kỳ diệu của những điều kỳ diệu – cái lối
mòn không định trước ấy lại hoàn toàn logic. Một điều gì mới đã được tạo ra,
một điều mà sau đó trở nên hiển nhiên và đó cũng chính là đặc tính của ý tưởng;
việc liên kết bất ngờ của hai “yếu tố cũ” để tạo ra một tổng thể mới có ý nghĩa,
hay nói theo cách của Koestler là “hai cái khuôn của suy nghĩ” gặp nhau ở cổng:
Óc khôi hài và sự sáng tạo, sự vui nhộn và ý tưởng với thú vui và năng xuất.
• S. Dali phối hợp mộng mơ và nghệ thuật thành trường phái Siêu thực
(Surrealism)
• Ai đó đã phối hợp lửa và thức ăn trở thành việc nấu nướng.
• Newton phối hợp thủy triều và việc trái táo rơi thành trọng lực.
• Darwin phối hợp những tai họa của loài người và sự bành trướng các chủng
loại thành sự chọn lọc tự nhiên.
• Ai đó phối hợp giẻ rách và cây gậy thành cây lau nhà…
Và bạn hãy ghi nhận mối tương quan nhân quả: Niềm vui đến trước và công việc
tốt đến sau. Sự vui thú sẽ giúp cho sáng tạo xổ lồng, đó là một trong những hạt
để bạn gặt hái ý tưởng; ý thức được điều đó, chúng ta sẽ bắt đầu gieo thêm
nhiều hạt như thế để tìm được niềm vui khi làm việc.
Bởi vậy đừng phí đời bạn, Hãy tìm niềm vui.
Và cũng không phải ngẫu nhiên, nhân cơ hội vui vầy tại sao lại không nảy sinh ra
ý tưởng?
CHƯƠNG III - CÓ DUYÊN SÁNG TẠO
Chưa ai hiểu được tại sao trí não con người, vốn là một thể vật chất lại có thể
phát sinh ra ý tưởng, vốn là một thể phi vật chất. Bạn chỉ biết là ý tưởng có thực
sự xảy ra, có thể nó xảy ra với bạn ít thường xuyên hơn so với người khác
nhưng chắc chắn nó đã xảy ra với bạn được vài lần. Không có chứng suy yếu
nào về mặt sinh lý - không có đột biến trong não chẳng hạn - ngăn cản bạn tìm
ra ý tưởng.
Không ai cho rằng những người có duyên sáng tạo lại được sinh ra với một tài
năng đặc biệt nào đó về sáng tạo, hoặc bằng một cách suy nghĩ độc đáo đưa họ
đến được những đại lộ chưa ai lai vãng, hoặc với một nội nghiệm sắc bén như
tia laser đã giúp họ phát hiện ra được một trật tự mới hay tương quan mới trong
khi những người khác chỉ thấy một mớ hỗn độn. Điều làm cho họ trở nên khác
người chính là: Người nào tìm ra ý tưởng bởi luôn biết rằng ý tưởng thật có và
biết rằng mình sẽ tìm ra chúng. Người nào không tìm ra ý tưởng thì không biết
rằng ý tưởng thật có và không biết rằng mình sẽ tìm ra chúng.
3a- Hãy biết rằng ý tưởng là điều thật có
Khi mới bước chân vào nghề quảng cáo bạn thường cho rằng vấn đề nào cũng
có một giải pháp, một lời đáp, một ý tưởng.
Bạn đã sai.
Khi càng đi sâu trong lĩnh vực quảng cáo, bạn sẽ ý thức được rằng có hàng trăm
giải pháp, hàng trăm lời đáp, hàng trăm ý tưởng.
Biết đâu có đến hàng ngàn, biết đâu lại là vô tận.
Bạn xem nhé: Khoảng năm 1940 đã có tới 94 cái bằng sáng chế - patent – được
cấp cho kiểu dáng ly đựng bọt cạo râu. Ly đựng bọt cạo râu, trời ạ! Hiện nay
đang có đến 1.200 kiểu dây kẽm gai. Bạn đã từng bước chân vào các nhà sách,
bạn nghĩ sao khi số lượng sách phát hành về nấu ăn trong thành phố cũng đủ để
trang bị cho một thư viện nhỏ…
Lincoln Steffens viết vào năm 1931: “Chưa có gì được hoàn tất, Mọi thứ trên thế
giới đều phải được thực hiện và thực hiện mãi. Bức tranh đẹp nhất chưa được
vẽ ra, vở kịch đặc sắc nhất chưa được soạn xong, bài thơ hay nhất chưa được
sáng tác. Vật lý, toán học và đặc biệt là những phát minh khoa học tiên tiến đều
đang được xét lại một cách cơ bản. Hoá học chỉ đang trở thành khoa học; tâm lý
học, kinh tế và xã hội học đều đang đợi chờ một Darwin, mà công trình của
Darwin sẽ lại đợi chờ một Einstein mới…”
Những gì ông viết đều đúng cho hôm nay cũng như đã từng đúng cho năm
1931. Chưa có gì hoàn tất, mọi thứ đều đang chờ bạn thực hiện.
Khi đối diện với vấn đề sáng tạo, hầu hết chúng ta đều cố đi tìm một giải pháp
đúng đắn nhất bởi vì từ trước đến nay chúng ta đều được giáo dục một cách
như thế. Ở trường, khi bạn phải trả lời những câu trắc nghiệm đúng sai thì câu
trả lời luôn chỉ có một đáp án đúng. Vì vậy, chúng ta thường ngầm giả định rằng
mọi câu hỏi, mọi vấn đề đều như thế cả và khi không thể tìm ra một giải pháp,
chúng ta đầu hàng.
Trên thực tế, hầu hết mọi vấn đề không có giống những đề thi chúng ta học
trong trường, mọi vấn đề đều có nhiều giải pháp, và khi bạn nhận thức ra được
điều đó, bạn sẽ tìm ra được nhiều ý tưởng, nhiều giải pháp. Émile Coué từng
nói: “Luôn nghĩ rằng những gì mình phải làm là dễ và nó sẽ trở thành dễ”.
Tiến sỹ Norbert Wiener có cùng nhận xét: “Khi một khoa học gia bắt tay vào một
bài toán mà biết rằng có giải pháp thì thái độ của ông ta khác hẳn, ông ta đã đi
được 50% con đường đền giải pháp ấy”.
Đó là một trong những lý do tại sao có những dạng người hình như lúc nào cũng
nảy sinh ra ý tưởng – vì họ biết rằng chúng chỉ lẩn quẩn đâu đây thôi, nếu bạn
không tìm ra thì người khác cũng tìm ra.
Luôn còn một ý tưởng khác, luôn còn một giải pháp nữa. Và bạn phải học chấp
nhận điều này.
3b- Hãy biết rằng mình sẽ tìm ra chúng
Bạn hãy xem 02 sự việc sau:
1. Palmer là một tay chơi golf nào đó mà bạn chưa từng nghe nói, anh ta đang
dẫn đầu một cuộc đấu ngay sau ngày thứ nhất, Báo chí ca tụng và đăng hàng
loạt bài về anh ta, ai ai cũng bàn tán về anh ta như là một phát hiện mới của giải
đấu. Ngay hôm sau anh chàng Palmer đáng thương này đánh 08 gậy over, bị
loại và biến mất không ai nhắc tới. Điều gì đã xảy ra?
2. Bạn phải phát biểu một bài mà bạn đã rành như cháo, bạn am tưởng mọi chủ
đề, hiểu điều mình muốn nói, cách diễn đạt như thế nào. Bạn tập dợt nhiều lần
trước gương, dễ như ăn bánh. Nhưng đến lúc phát biểu thực sự thì đầu óc bạn
lại trống rỗng và bài diễn văn trở thành thảm họa. Điều gì đã xảy ra?
Có nhiều cách để giải thích, nhưng về cơ bản, anh chàng Palmer và bạn đã bắt
đầu nghi ngờ khả năng tự thân của mình cho dù là có ý thức hay từ vô thức.
Điều gì xảy ra sau đó thì ai cũng biết rồi. Ai cũng tự hỏi liệu mình có thực sự
ngon lành như mình tưởng không, mọi thành tích kết quả mà bạn nghĩ đều tốt
hơn là những hình ảnh mà bạn tự nghĩ về mình. Vì vậy, cả tinh thần và thể xác
của bạn đều tự động hạ thành tích xuống tới cấp độ mà bạn cảm thấy thoải mái
không còn âu lo, nghi vấn. Rồi cho dù có ý chí mạnh đến mấy, cho dù có bỏ ra
bao nhiêu nỗ lực rèn luyện hoặc quyết tâm bạn cũng không thể đưa thành tích
trở lại với đỉnh cao trước đó bởi vì nhận thức về chính bản thân đã xác định bạn
là ai và thành tích của bạn như thế nào chứ không phải là nỗ lực hay ý chí. Nhận
thức tự thân. Và cách duy nhất để cải thiện thành tích là bạn phải cải thiện hình
ảnh tự thân.
Do đó, nếu muốn trở thành người có duyên sáng tạo bạn phải chấp nhận 02
điều.
• Thứ nhất: Phải chấp nhận rằng hình ảnh tự thân là yêu tố quan trọng nhất giúp
cho bạn thành công. Tính cách và hành động của bạn; cách giao tiếp ứng xử với
người khác, những cảm xúc, niềm tin, sự tận tâm trong công việc, ước vọng và
ngay cả năng khiếu, năng lực cũng đều bị ảnh hưởng – chính xác hơn là bị điều
khiển – bởi hình ảnh tự thân. Đơn giản, bạn hãy hành động giống như loại người
mà bạn nghĩ mình như thế. Nếu nghĩ mình thất bại thì chắc bạn sẽ thất bại, nghĩ
rằng mình thành công tất bạn sẽ thành công. Ai tin rằng mình làm được thì làm
được, ai không tin thì không thể.
Henry Ford nhất trí: “Cho dù bạn nghĩ rằng mình làm được hay không, bạn đều
đúng”
Tóm lại: Thái độ quan trọng hơn sự việc. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với
phần lớn giữa những người luôn sục sôi ý tưởng và những kẻ không hề có chút
nào. Điểm dị biệt không phải là khả năng bẩm sinh để tìm ra ý tưởng mà đó
chính là niềm tin rằng mình có khả năng tìm ra ý tưởng.
• Thứ hai: Bạn phải chấp nhận điều mà W. James gọi là “khám phá lớn nhất thế
hệ tôi”, khám phá nào? Con người có thể thay đổi cuộc sống của mình bằng
cách thay đổi thái độ .
Điều hẳn nhiên là thế nhưng có nhiều người, trong đó có bạn lại không chịu chấp
nhận.
Đồng ý rằng hình ảnh tự thân sẽ lèo lái cuộc sống của mình nhưng mặc cho bao
nhiêu chứng cứ hiển nhiên, cho hàng ngàn các ví dụ trong đời sống thực – bạn
vẫn khước từ ý niệm rằng mình có thể thay đổi hình ảnh tự thân. Bạn sai rồi, bạn
có thể thay đổi nó.
Bạn cho rằng, nếu bạn nghĩ khác đi trong tâm thì mình vẫn là mình. Không đâu,
bạn đã là một mình khác. Bạn tưởng rằng mình không thể suy nghĩ cách nào
khác hơn và cho rằng cách suy nghĩ hiện nay đã tạc vào “ngàn năm bia đá” Bạn
sai rồi, bạn có khả năng suy nghĩ theo cách khác. Ai cũng biết và nhìn nhận
nhận là tinh thần ảnh hưởng đến sự vận hành của thể xác, những gì tinh thần có
thể làm được thì thường rất áp đảo. Khi bạn nghĩ về một việc gì đó, chấp nhận
quan niệm rằng vật thể này (tinh thần) có khả năng biến đổi vật thể khác (thể
xác) thì đó là một bước nhảy vọt lớn, một bước nhảy quan trọng – một bước
nhảy lượng tử. Rằng tinh thần có thể biến đổi tinh thần.
Nếu bạn tự nhủ rằng mình không bao giờ “tìm ra ý tưởng” thì bạn sẽ không bao
giờ tìm ra. Thay vào đó, mỗi ngày nên tự nhủ rằng mình là nguồn ý tưởng, rằng
ý tưởng đang sục sôi dâng tràn trong ta như mạch nước tuôn từ suối. Mỗi ngày,
không, nhiều lần trong ngày. Cuối cùng bạn sẽ sống theo cái hình ảnh tinh thần
mới mà bạn đã tạo ra cho mình. Một khi đã biết rằng ý tưởng thật hiện hữu và
bạn có thể tìm ra chúng, bạn sẽ thấy mình chìm vào một cảm giác êm đềm; đó là
một sự bình lặng mà bạn cần có hơn bao giờ hết. Hãy thư giãn đi. Bạn biết là ý
tưởng sẵn có đâu đây rồi và bạn sẽ tìm ra nó. Đừng lo gì về thời gian mặc dù vài
ý tưởng sẽ chậm nảy sinh hơn, song có điều thực tế là việc tìm ra ý tưởng lại
không phụ thuộc vào thời gian, không tùy thuộc vào nơi làm việc, thời khoá biểu
và thậm chí cả khối lượng công việc. Bạn có thể tìm ra chúng khi đang ăn trưa,
đang tắm hay đang đi dạo. Việc thủ đắc được ý tưởng tùy vào việc bạn có tin
rằng nó sẵn có hay không và vào niềm tin nơi bản thân mình.
CHƯƠNG IV - ĐẶT MỤC TIÊU CHO TRÍ NÃO
Bạn hãy tưởng tượng một thanh dầm thép rộng chừng 3 tấc, dài khoảng 30 m
bắc qua nóc 2 toà nhà cao ốc 40 tầng. Nếu bạn đi được từ cao ốc này qua cao
ốc kia, tôi tặng bạn 100 USD. Bạn sẽ cho rằng đó là chuyện điên rồ. Nếu tôi bắt
cóc đứa con 3 tháng tuổi của bạn, đứng trên nóc toà cao ốc kia thò nó ra ngoài
và bắt bạn buộc phải đi qua thanh dầm đó, nếu không tôi sẽ buông rơi nó. Như
nhiều người khác, bạn sẽ thực hiện ngay yêu cầu này. Không chỉ đi trên thanh
dầm mà bạn sẽ đi thật dễ dàng không cần nỗ lực gì.
Tại sao bạn lại phản ứng khác đi? Nhiệm vụ của bạn – đi trên thanh dầm – vẫn
không thay đổi.
Bạn phản ứng khác đi là vì mục đích đã thay đổi. Mục đích lần đầu là làm sao
đừng ngã; bạn quan tâm làm sao qua tới bên kia, đi như thế nào, dang tay cân
bằng ra sao, sải chân dài ngắn. Mục đích lần sau là cứu lấy đứa con của mình,
bạn không hề quan tâm đến những vấn đề khác. Mọi tâm nguyện đều chỉ là cứu
lấy đứa bé và tinh thần bạn tự động nghĩ ra cách di chuyển tốt nhất cho thể xác
để qua được bên kia. Tương tự như thế, một khi đã đặt mục tiêu cho trí não –
chẳng hạn phải phát sinh ra ý tưởng – thì trí não của bạn sẽ nghĩ ra cách để
phát sinh. Tại sao bạn không nhận ra? Một lần nữa, đó là tình huống một bước
nhảy vọt lượng tử so với bước nhảy nhỏ.
Nếu tinh thần có thể điều khiển cách ứng xử và hành động của thể xác trên một
thanh dầm thép rộng chừng 3 tấc, dài khoảng 30 m bắc qua nóc 2 toà nhà cao
ốc 40 tầng. Nếu tinh thần có thể điều khiển cách làm việc của thể xác bạn đến
như vậy thì bạn thử nghĩ đến việc tinh thần điều khiển hoạt động của tinh thần.
Cho nên, nếu bạn muốn tìm ra ý tưởng, đừng tưởng tượng là mình sẽ tìm ra ý
tưởng, hãy nghĩ là mình đã tìm ra được chúng rồi. Tưởng tượng rằng mình đang
được ngợi khen, cảm ơn và tưởng thưởng. Và bạn sẽ đạt được tất cả những
điều nêu trên.
CHƯƠNG V - HÃY GIỐNG TRẺ CON THÊM NỮA
Baudelaire mô tả thiên tài như là khả năng phục hồi tuổi nhỏ theo ý muốn. Theo
ông, nếu có khả năng trở về những diệu kỳ của tuổi thơ, bạn sẽ nếm biết mùi vị
thiên tài. Và ông đã có lý, chính đứa bé trong ta mới sáng tạo chứ không phải gã
trưởng thành.
Gã trưởng thành suy nghĩ quá nhiều, mang quá nhiều thẹo và bị trói buộc bởi
quá nhiều tri thức, quá nhiều giới hạn cùng quy luật, giả nhận và tiên kiến. Gã
trưởng thành là một gã khờ bị còng tay.
Đứa bé vô tư và tự do và không cần biết điều nào nên làm, điều nào không nên
làm. Nó nhìn thấy thế giới đúng như thế giới cứ thế chứ không như gã khờ
trưởng thành vốn được dạy bảo rằng thế giới như thế nào thì tin như thế ấy.
Gary Zukav viết trong quyển The Dancing Wu Li Master “… Ở lĩnh vực vật lý
cũng như mọi lĩnh vực khác, những ai cảm nhận được nhiều nhất men say của
tiến trình sáng tạo sẽ là người vượt qua hay nhất những mớ ràng buộc của
những gì đã biết rồi để dấn thân viễn du vào vùng đất trinh nguyên nằm ở phía
bên kia chướng ngại của vẻ hiển nhiên. Dạng người này có 02 đặc tính. Thứ
nhất là khả năng như trẻ thơ để nhìn thấy thế giới cứ như thế chứ không phải cái
dáng vẻ của thế giới theo cách ta đã biết về nó. Đặc tính thứ hai đối với những
nghệ nhân và nhà khoa học thật sự là niềm tin kiên định vào bản thân”
Một câu chuyện kể về thiền sư Nhật tên Nam Ấn thời Minh Trị. Ngày kia có một
vị giáo sư đại học đến gặp ông tham vấn về thiền. Ông pha trà đãi khách, ngài
rót trà đầy tách của khách rồi cứ thong thả rót nữa, rót mãi. Vi giáo sư nhìn tách
trà đầy tràn ra ngoài cho đến khi không chịu được nữa:
- Đầy quá rồi, không thể rót thêm nữa !
- Cũng giống như tách trà này, bên trong ngài đầy ắp những thành kiến và suy
đoán, làm sao tôi có thể chỉ cho ngài về thiền nếu ngài không trút sạch chiếc
tách của mình?.
“Muốn tăng khả năng sáng tạo,” nhà tâm lý Jean Piager viết “bạn hãy giữ lại một
phần trẻ thơ bởi tính sáng tạo và phát minh vốn là đặc điểm của trẻ con trước khi
chúng bị xã hội của người lớn làm cho méo mó”. Thomas Edison cũng có cùng ý
kiến “Phát minh vĩ đại nhất thế giới là trí não của trẻ thơ” Song có lẽ Dylan
Thomas là người có câu nói hay nhất “Quả bóng mà tôi ném khi đang chơi trong
công viên trước kia vẫn chưa rơi xuống mặt đất”. Gã trưởng thành có khuynh
hướng làm lại những gì mà hắn hoặc người khác đã làm lần sau cùng. Với trẻ
thơ thì không có lần sau cùng, lần nào cũng là lần đầu tiên. Vì vậy khi đi khai phá
tìm ý tưởng, chúng ý thức rằng tự thân chúng có thể nhìn và thấy thế giới một
cách tươi mới mà không cần tham chiếu đến những gì đã nghe nói trước đó;
chúng khai phá một vùng đất tươi mới và nguyên thủy; vùng đất không có ước
lệ, không có biên cương hay rào cản hoặc vách ngăn giới hạn, một vùng đất vô
biên với biết bao hứa hẹn và cơ hội. Trẻ thơ chỉ biết hiện tại bây giờ vì chúng
không biết những gì trước đó cho nên, chúng phá lệ vì không biết có lệ, chúng
làm những điều kỳ cục khiến người lớn không an tâm; khi tìm giải pháp cho một
vấn đề, bản thân chúng nhìn và thấy thế giới một cách tươi mới. Lần nào cũng
mới. Giữa những đồ vật tưởng chừng như không có chút liên hệ nào, chúng lại
nhìn thấy nhiều mối tương quan mới. Chúng tô cỏ màu tím còn cây thì màu cam,
chúng treo xe lửa lơ lửng trên tầng mây… Trẻ nhỏ luôn chú tâm quan sát những
vật thể ta coi là bình thường và có được cảm nhận về những điều kỳ diệu của
những đồ vật mà ta xem là hiển nhiên, tất yêu. Trẻ nhỏ luôn miệng hỏi, hỏi và
hỏi. Tại sao Mặt Trăng lại tròn? Tại sao bầu trời lại xanh? Giấc mơ là gì? Tại sao
ta lại có ngón chân? Sinh nhật của Trái đất là ngày nào? Neil Postman cũng
nói “Khi bước chân vào trường, trẻ con là dấu chấm hỏi, và khi ra trường là dấu
chấm than”. Vậy bạn hãy trở lại thành dấu chấm hỏi đi. Với những gì nhìn thấy,
bạn hãy tự hỏi tại sao lại thế.
• Tại sao dây chuyền sản xuất của hãng ta lại sắp xếp như thế?
• Tại sao nhân viên tiếp tân lại ngồi phía sau bàn giấy? Tại sao bản thân ta cũng
ngồi như thế?
• Tại sao ta đến sở làm rồi lại ra về khi đến giờ… ra về?
• Tại sao danh thiếp, văn phòng phẩm và tài liệu quảng cáo lại trình bày như
thế?
• Tại sao sản phẩm của ta lại được thiết kế như vậy?
Ai ai trong chúng ta cũng sẵn có trong đầu về hình ảnh của mình. Vậy cái hình
ảnh đó, cái kẻ có sẵn trong đầu bạn, bạn thấy hắn bao nhiêu tuổi?
Một ngày kia, khi đang bàn luận về quảng cáo thức ăn cho mèo trên truyền hình,
bạn có tự hỏi qua quan điểm của mèo thì thế giới này sẽ ra sao? Mèo mơ mộng
những gì? Liệu mèo có thấy món Cá hồi đóng hộp như ta thấy không? Và những
câu hỏi cứ tiếp diễn, tiếp diễn. Khi nghiên cứu quảng cáo cho một cửa hàng
Nông sản, bạn thử hỏi cửa hàng Nông sản có vẻ như thế nào sau khi đóng cửa;
liệu quả chanh Đà Lạt có ve vãn nàng bông cải Hóc Môn rằng mình đẹp đôi
không? Cứ để đứa trẻ trong bạn lên tiếng. Đừng e dè gì hết. Hầu hết các doanh
nghiệp đều tưởng thưởng cho những ai tìm ra ý tưởng, và một trong những cách
tìm ra ý tưởng chính là phải giống trẻ con thêm nữa.
Vậy lần sau, khi có vấn đề cần giải quyết hoặc một ý tưởng cần phải tìm, bạn
hãy tự hỏi: “Sẽ giải quyết vấn đề này ra sao nếu ta sáu tuổi? Và nếu ta bốn tuổi
thì ta nhìn vấn đề này như thế nào?”
Cứ thư giãn đi.
Ngày nào đó đền sở làm, bạn thử chạy một mạch hết hành lang xem sao.
Ăn một cây kem tại bàn làm việc.
Trút hết mọi thứ trong ngăn kéo bàn ra sàn nhà rồi để đó đôi ba ngày.
Vẽ rồng vẽ rắn trên cửa kính bằng bút nỉ, ghi chú bằng viết chì.
Cất cao giọng hát trong thang máy.
Chơi piano bằng quả đấm…
Hãy quên đi những gì từng làm trước đây. Hãy phá lệ đừng theo logic
Hãy gàn dở, hãy tự do. Hãy là trẻ thơ.
CHƯƠNG VI - NẠP THÊM DỮ LIỆU
Những người sáng tạo để kiếm sống theo đơn đặt hàng, mỗi ngày. Họ thuộc đủ
mọi thành phần, lứa tuổi, màu da và nhân cách; họ xuất thân từ các gia đình êm
ấm hoặc đổ vỡ; hướng nội hay hướng ngoại… song tất cả bọn họ đều giống
nhau ở hai điểm:
• Thứ nhất, họ đều can đảm.
• Thứ hai, họ vô cùng tò mò. Họ không bao giờ thỏa mãn lòng hiếu kỳ về cách
vận hành và căn nguyên của mọi vật.
Hầu hết mọi người đều tò mò một cách tự nhiên, trong suốt cuộc đời mình họ
“luôn có nhu cầu tìm hiểu”
Và đối với một số người, nhu cầu này bức thiết đến nỗi họ cảm thấy như là của
nợ hơn là hạnh phúc. Nhưng họ đã nghĩ sai; bởi lý do đầu tiên nhờ đó họ có khả
năng sáng tạo chính là óc tò mò. Óc tò mò cứ giục họ phải tích lũy từng chút,
từng chút kiến thức, kiến thức tổng quát về về cuộc sống và các sự kiện. Đến
một ngày nào đó, họ sẽ phối hợp các yếu tố này với yếu tố khác để tạo ra ý
tưởng, và càng phối hợp nhiều yếu tố thì họ càng tìm ra được nhiều ý tưởng.
Nói cho cùng, nếu “Ý tưởng là một sự phối hợp mới của những yếu tố cũ, không
hơn không kém” thì đương nhiên người nào biết nhiều yếu tố cũ hơn sẽ có nhiều
khả năng tìm ra ý tưởng mới hơn so với người biết ít hơn. Nếu không có óc tò
mò tự nhiên buộc mình phải biết tích lũy từng mẩu kiến thức thì bạn phải tự ép
mình vậy. Hàng ngày như thế, một cách thật ý thức.
Có hai cách tự ép mình nạp thêm “yếu tố cũ”:
6.1- Giã từ lối cũ
Tất nhiên là chúng ta đang ở trong một lối mòn. Công nhận đi. Nếu không:
• Tại sao mỗi sáng thức dậy, ta đều làm cùng những động tác với cùng phương
cách theo cùng một thứ tự duy nhất?
• Tại sao, ngày nào ta cũng ăn sáng với cùng những thứ ấy?
• Ngày nào ta cũng làm việc với cùng một phương cách ấy?
• Hoặc xem cũng những chương trình truyền hình ấy?
Bởi vì là chúng ta đang trong một lối mòn. Chính vì vậy, ngày nào ngũ quan
chúng ta cũng ghi nhận cũng những hình ảnh, sự vật mà chúng ta đã ghi nhận
hôm qua – cũng những cảnh quan đó, cảm xúc đó, mùi vị âm thanh đó… Tất
nhiên, thỉnh thoảng cũng có vài điều khác len lén bò vào, ta không thể ngăn cản
được, chúng bất chấp những gì ta đang làm chứ không phải bởi những gì ta
đang làm.
Và nếu cứ tiếp tục trú thân trong lối mòn để cho mọi việc tự nhiên bò vào, ta sẽ
không bao giờ tích lũy được những loại dữ liệu phong phú và rộng khắp – một
thế giới bao la, quyến rũ đấy ắp các thông tin đang bùng nổ - mà ta cần để hình
thành ý tưởng mới.
• Thử xem một chương trình truyền hình lạ mà bạn chưa từng xem bao giờ,
• Thử vào một website mà trước đó bạn nghĩ là mình không thích,
• Đi ăn trưa với một người nào đó,
• Chú tâm lắng nghe một loại nhạc mà bạn không ưa thích,
• Học cách đọc ký âm nhạc, học ngôn ngữ dấu hiệu,
• Đi làm bằng xe bus trọn một tuần,
• Tham gia khoá học vẽ màu nước hoặc một CLB khiêu vũ nào đó mà bạn biết,
• Học tiếng Hy lạp, tiếng Hoa
• Mỗi sáng đi làm thử đi theo một ngã mới; vòng vèo qua các hẻm hóc, lang
thang qua các khu dân cư mới… chắc chắn là bạn sẽ mục kích và khám phá
được nhiều điều bất ngờ thú vị.
Xin vui lòng làm điều gì đó ngay ngày hôm nay. Điều gì đó khác mọi ngày, điều
gì đó đưa bạn ra khỏi ao tù, điều gì đó giúp bạn khởi sự về một hướng mới, điều
gì đó khiến bạn phải ra khỏi lối mòn…
Louis L’Amour nói: “Nếu muốn có óc sáng tạo, hãy đến nơi mà những câu hỏi
của bạn đang dẫn bạn đến. Hãy thực hiện việc này việc khác, hãy tích lũy cho
mình một loạt những kinh nghiệm phong phú và đa dạng”. Mỗi ngày, hãy chứng
kiến những điều gì đó mới mà bạn chưa bao giờ thấy, và mãi mãi…
6.2- Học cách nhìn thấy
Đã có bao giờ, mỗi khi có dịp về miền quê chơi thăm gia đình, bạn tham gia một
trò chơi tìm kiếm các con bò trên suốt hành trình – trò chơi thật đơn giản, mỗi khi
bắt gặp một con bò ở trên đường hay trên đồng cỏ, bạn sẽ đếm và thử nhớ lại
xem suốt chặng đường bạn sẽ tìm ra bao nhiêu con. Và điều thú vị là bạn sẽ
thấy đủ loại các con bò và con trâu, nhưng khi bạn không chơi nữa thì hầu như
bạn không thấy con nào. Tại sao vậy? Không phải khi bạn chơi thì chúng chạy ra
đầy đồng và khi không chơi thì chúng trốn mất nhưng vì khi bạn tìm thì sẽ gặp,
không tìm thì không thấy.
Tương tự, khi bạn mới mua một chiếc xe hoặc bạn chỉ cần dự định mua nó,
bỗng dưng bạn sẽ cảm thấy quanh mình sao có nhiều chiếc xe giống như chiếc
của bạn như vậy. Trước đây chúng vẫn hiện diện xung quanh bạn, bạn không
thấy vì bạn không tìm kiếm nhưng ngay khi bạn quan tâm đến một kiểu dáng xe
nào đó, dù vô tình hay cố ý, bạn sẽ bắt đầu tìm kiếm và quan sát chúng. Và kia
kìa, nó đó.
Và những gì đúng với con bò và xe thì cũng đúng với mọi thứ bởi vì bạn sẽ thấy
tất cả những gì tiếp xúc với tia nhìn của bạn.
Hàng ngày, trên con đường đến sở làm, bạn thấy từng chiếc xe chạy qua xe
bạn, bạn thấy cả người lái xe, thấy từng gốc cây, trụ cáp điện, trạm xăng, các
toà nhà, từng tín hiệu giao thông, từng ngọn đèn đường… thế tại sao bạn chỉ
nhớ lại được một phần nhỏ xíu những gì bạn đã thấy? Bởi vì bạn không thực sự
thấy, bạn chỉ nhìn mà thôi; không phải nhìn tìm mà chỉ nhìn ngó thôi. Nhìn ngó
thì không cần nỗ lực gì, như hít thở thôi. Còn thấy thì lại khác, nó đòi hỏi bạn
phải nỗ lực đấy, và cả sự tận tụy nữa. Một khi đã quen rồi thì thấy cũng tự nhiên
gần như nhìn vậy. Khi thực sự nhìn thấy một sự vật, ta sẽ hiểu được nó. Khi tập
trung tư tưởng quan sát một sự vật, bạn hãy nhìn nó một cách tận tụy và quan
sát, nhận xét nó ở mọi góc độ thì bạn có khả năng ghi nhớ về nó nhiều hơn bất
cứ những gì mà bạn đã từng biết về nó trong suốt cuộc đời. Nếu đầu tư gia công
nghiên cứu một sự vật, bạn sẽ nhìn thấy và ghi nhớ nhiều hơn là bạn từng mơ
điều gì đó không thông thường”. Mỗi ngày, người bình thường trong chúng ta
đều tìm ra những ý tưởng tốt, đều tạo ra và phát minh khám phá việ này việc nọ
như: cách sửa chữa ô tô, bồn rửa chén, cửa nẻo hay sắp xếp công việc, làm
tăng doanh số, tiết kiệm tiền bạc, dạy dỗ con cái, làm cho mọi việc được tốt hơn
hoặc dễ hơn, rẻ hơn…
• Thứ hai: Nó chỉ thẳng vào vấn đề và chính là chìa khóa cho việc tìm ra ý tưởng
– đó là phối hợp mọi việc.
Hadamard viết: “Thật hiển nhiên, khi sáng tạo hoặc khám phá cho dù ở lĩnh vực
toán học hay bất cứ lĩnh vực nào khác, đều diễn ra bằng cách phối hợp ý
tưởng…”
J. Bronowski viết: “Một người trở nên sáng tạo, cho dù là một nghệ sỹ hay khoa
học gia, khi anh ta phát hiện một sự đồng nhất mới trong tính đa dạng của thiên
nhiên - tìm thấy một điểm tương đồng giữa những sự vật mà trước nay chưa ai
nghĩ theo chiều hướng đó… Đầu óc sáng tạo chính là một đầu óc luôn tìm tòi
những điểm tương đồng bất ngờ”. Hoặc như Francis H. Cartier: “Chỉ có một
cách duy nhất để ta thủ đắc một ý tưởng mới: phối hợp hoặc liên hợp hai hay
nhiều ý tưởng mà ta sẵn có, đặt chúng kề bên nhau như thế nào để ta có thể
phát hiện ra một sự tương quan giữa chúng với nhau, mối tương quan mà trước
đó ta chưa hề biết”. Trong “The Act of Creative”, Arthur Koestler căn cứ trên luận
đề “… rằng tính độc đáo sáng tạo không có nghĩa là tạo ra hoặc phát sinh một
hệ thống ý tưởng từ cái không mà đúng hơn là từ sự phối hợp những mô hình
suy nghĩ từng tồn tại vững vàng thông qua tiến trình trao đổi chéo”, A. Koestler
gọi tiến trình này là bisociation ; nó vén mở, chọn lọc, sắp xếp lại, phối hợp, tổng
hợp những sự việc, năng lực, kỹ năng sẵn có. Bisociation được hiểu như là kỳ
công của sự kết hợp, điểm tương đồng bất ngờ, tổng thể mới, lắc trộn chung với
nhau rồi tuyển chọn, những tác hợp mới.
CHƯƠNG II - VUI CÁI ĐÃ
Không phải tình cờ mà việc vui thú được đề xuất đầu tiên trong tiến trình tạo
điều kiện cho trí não phát sinh ý tưởng. Nhưng vui thú có thể là điều kiện quan
trọng nhất.
Lý do? Thông thường, trong một dự án quảng cáo của một phòng ban thường
có ba hay bốn nhóm cùng làm việc. Nhóm nào cười mỉm hay cười giòn luôn tìm
ra ý tưởng tốt; nhóm vui nhộn nhất chính là nhóm sẽ tìm ra giải pháp tối ưu,
quảng cáo báo chí hay nhất, quảng cáo phát sóng tốt nhất, bảng quảng cáo
ngoài trời ấn tượng nhất. Suy cho cùng, nhận xét trên đúng cho tất cả mọi thứ, ai
vui thú với công việc của mình thì người đó sẽ làm tốt hơn, điều này cũng luôn
đúng với những người đi tìm ý tưởng và có thể áp dụng cho bất cứ ai ở bất kỳ
nơi nào cần phát ra sáng kiến. Thật vậy, bạn sẽ không ngạc nhiên tại sao óc
khôi hài và mọi loại sáng tạo đều là bạn đồng hành với nhau; nền tảng của óc
khôi hài cũng là nền tảng của sáng tạo – việc liên kết một cách bất ngờ nhiều
thành phần dị biệt lại với nhau để tạo ra một tổng thể mới thực sự có ý nghĩa,
một cú rẽ trái đột ngột khi ai cũng tưởng là chạy thẳng, một “bisociation” – hai hệ
quy chiếu va vào nhau. Khi đó, trí não ta cũng đang theo con đường này bỗng
dưng buộc phải rẽ sang lối khác và – kỳ diệu của những điều kỳ diệu – cái lối
mòn không định trước ấy lại hoàn toàn logic. Một điều gì mới đã được tạo ra,
một điều mà sau đó trở nên hiển nhiên và đó cũng chính là đặc tính của ý tưởng;
việc liên kết bất ngờ của hai “yếu tố cũ” để tạo ra một tổng thể mới có ý nghĩa,
hay nói theo cách của Koestler là “hai cái khuôn của suy nghĩ” gặp nhau ở cổng:
Óc khôi hài và sự sáng tạo, sự vui nhộn và ý tưởng với thú vui và năng xuất.
• S. Dali phối hợp mộng mơ và nghệ thuật thành trường phái Siêu thực
(Surrealism)
• Ai đó đã phối hợp lửa và thức ăn trở thành việc nấu nướng.
• Newton phối hợp thủy triều và việc trái táo rơi thành trọng lực.
• Darwin phối hợp những tai họa của loài người và sự bành trướng các chủng
loại thành sự chọn lọc tự nhiên.
• Ai đó phối hợp giẻ rách và cây gậy thành cây lau nhà…
Và bạn hãy ghi nhận mối tương quan nhân quả: Niềm vui đến trước và công việc
tốt đến sau. Sự vui thú sẽ giúp cho sáng tạo xổ lồng, đó là một trong những hạt
để bạn gặt hái ý tưởng; ý thức được điều đó, chúng ta sẽ bắt đầu gieo thêm
nhiều hạt như thế để tìm được niềm vui khi làm việc.
Bởi vậy đừng phí đời bạn, Hãy tìm niềm vui.
Và cũng không phải ngẫu nhiên, nhân cơ hội vui vầy tại sao lại không nảy sinh ra
ý tưởng?
CHƯƠNG III - CÓ DUYÊN SÁNG TẠO
Chưa ai hiểu được tại sao trí não con người, vốn là một thể vật chất lại có thể
phát sinh ra ý tưởng, vốn là một thể phi vật chất. Bạn chỉ biết là ý tưởng có thực
sự xảy ra, có thể nó xảy ra với bạn ít thường xuyên hơn so với người khác
nhưng chắc chắn nó đã xảy ra với bạn được vài lần. Không có chứng suy yếu
nào về mặt sinh lý - không có đột biến trong não chẳng hạn - ngăn cản bạn tìm
ra ý tưởng.
Không ai cho rằng những người có duyên sáng tạo lại được sinh ra với một tài
năng đặc biệt nào đó về sáng tạo, hoặc bằng một cách suy nghĩ độc đáo đưa họ
đến được những đại lộ chưa ai lai vãng, hoặc với một nội nghiệm sắc bén như
tia laser đã giúp họ phát hiện ra được một trật tự mới hay tương quan mới trong
khi những người khác chỉ thấy một mớ hỗn độn. Điều làm cho họ trở nên khác
người chính là: Người nào tìm ra ý tưởng bởi luôn biết rằng ý tưởng thật có và
biết rằng mình sẽ tìm ra chúng. Người nào không tìm ra ý tưởng thì không biết
rằng ý tưởng thật có và không biết rằng mình sẽ tìm ra chúng.
3a- Hãy biết rằng ý tưởng là điều thật có
Khi mới bước chân vào nghề quảng cáo bạn thường cho rằng vấn đề nào cũng
có một giải pháp, một lời đáp, một ý tưởng.
Bạn đã sai.
Khi càng đi sâu trong lĩnh vực quảng cáo, bạn sẽ ý thức được rằng có hàng trăm
giải pháp, hàng trăm lời đáp, hàng trăm ý tưởng.
Biết đâu có đến hàng ngàn, biết đâu lại là vô tận.
Bạn xem nhé: Khoảng năm 1940 đã có tới 94 cái bằng sáng chế - patent – được
cấp cho kiểu dáng ly đựng bọt cạo râu. Ly đựng bọt cạo râu, trời ạ! Hiện nay
đang có đến 1.200 kiểu dây kẽm gai. Bạn đã từng bước chân vào các nhà sách,
bạn nghĩ sao khi số lượng sách phát hành về nấu ăn trong thành phố cũng đủ để
trang bị cho một thư viện nhỏ…
Lincoln Steffens viết vào năm 1931: “Chưa có gì được hoàn tất, Mọi thứ trên thế
giới đều phải được thực hiện và thực hiện mãi. Bức tranh đẹp nhất chưa được
vẽ ra, vở kịch đặc sắc nhất chưa được soạn xong, bài thơ hay nhất chưa được
sáng tác. Vật lý, toán học và đặc biệt là những phát minh khoa học tiên tiến đều
đang được xét lại một cách cơ bản. Hoá học chỉ đang trở thành khoa học; tâm lý
học, kinh tế và xã hội học đều đang đợi chờ một Darwin, mà công trình của
Darwin sẽ lại đợi chờ một Einstein mới…”
Những gì ông viết đều đúng cho hôm nay cũng như đã từng đúng cho năm
1931. Chưa có gì hoàn tất, mọi thứ đều đang chờ bạn thực hiện.
Khi đối diện với vấn đề sáng tạo, hầu hết chúng ta đều cố đi tìm một giải pháp
đúng đắn nhất bởi vì từ trước đến nay chúng ta đều được giáo dục một cách
như thế. Ở trường, khi bạn phải trả lời những câu trắc nghiệm đúng sai thì câu
trả lời luôn chỉ có một đáp án đúng. Vì vậy, chúng ta thường ngầm giả định rằng
mọi câu hỏi, mọi vấn đề đều như thế cả và khi không thể tìm ra một giải pháp,
chúng ta đầu hàng.
Trên thực tế, hầu hết mọi vấn đề không có giống những đề thi chúng ta học
trong trường, mọi vấn đề đều có nhiều giải pháp, và khi bạn nhận thức ra được
điều đó, bạn sẽ tìm ra được nhiều ý tưởng, nhiều giải pháp. Émile Coué từng
nói: “Luôn nghĩ rằng những gì mình phải làm là dễ và nó sẽ trở thành dễ”.
Tiến sỹ Norbert Wiener có cùng nhận xét: “Khi một khoa học gia bắt tay vào một
bài toán mà biết rằng có giải pháp thì thái độ của ông ta khác hẳn, ông ta đã đi
được 50% con đường đền giải pháp ấy”.
Đó là một trong những lý do tại sao có những dạng người hình như lúc nào cũng
nảy sinh ra ý tưởng – vì họ biết rằng chúng chỉ lẩn quẩn đâu đây thôi, nếu bạn
không tìm ra thì người khác cũng tìm ra.
Luôn còn một ý tưởng khác, luôn còn một giải pháp nữa. Và bạn phải học chấp
nhận điều này.
3b- Hãy biết rằng mình sẽ tìm ra chúng
Bạn hãy xem 02 sự việc sau:
1. Palmer là một tay chơi golf nào đó mà bạn chưa từng nghe nói, anh ta đang
dẫn đầu một cuộc đấu ngay sau ngày thứ nhất, Báo chí ca tụng và đăng hàng
loạt bài về anh ta, ai ai cũng bàn tán về anh ta như là một phát hiện mới của giải
đấu. Ngay hôm sau anh chàng Palmer đáng thương này đánh 08 gậy over, bị
loại và biến mất không ai nhắc tới. Điều gì đã xảy ra?
2. Bạn phải phát biểu một bài mà bạn đã rành như cháo, bạn am tưởng mọi chủ
đề, hiểu điều mình muốn nói, cách diễn đạt như thế nào. Bạn tập dợt nhiều lần
trước gương, dễ như ăn bánh. Nhưng đến lúc phát biểu thực sự thì đầu óc bạn
lại trống rỗng và bài diễn văn trở thành thảm họa. Điều gì đã xảy ra?
Có nhiều cách để giải thích, nhưng về cơ bản, anh chàng Palmer và bạn đã bắt
đầu nghi ngờ khả năng tự thân của mình cho dù là có ý thức hay từ vô thức.
Điều gì xảy ra sau đó thì ai cũng biết rồi. Ai cũng tự hỏi liệu mình có thực sự
ngon lành như mình tưởng không, mọi thành tích kết quả mà bạn nghĩ đều tốt
hơn là những hình ảnh mà bạn tự nghĩ về mình. Vì vậy, cả tinh thần và thể xác
của bạn đều tự động hạ thành tích xuống tới cấp độ mà bạn cảm thấy thoải mái
không còn âu lo, nghi vấn. Rồi cho dù có ý chí mạnh đến mấy, cho dù có bỏ ra
bao nhiêu nỗ lực rèn luyện hoặc quyết tâm bạn cũng không thể đưa thành tích
trở lại với đỉnh cao trước đó bởi vì nhận thức về chính bản thân đã xác định bạn
là ai và thành tích của bạn như thế nào chứ không phải là nỗ lực hay ý chí. Nhận
thức tự thân. Và cách duy nhất để cải thiện thành tích là bạn phải cải thiện hình
ảnh tự thân.
Do đó, nếu muốn trở thành người có duyên sáng tạo bạn phải chấp nhận 02
điều.
• Thứ nhất: Phải chấp nhận rằng hình ảnh tự thân là yêu tố quan trọng nhất giúp
cho bạn thành công. Tính cách và hành động của bạn; cách giao tiếp ứng xử với
người khác, những cảm xúc, niềm tin, sự tận tâm trong công việc, ước vọng và
ngay cả năng khiếu, năng lực cũng đều bị ảnh hưởng – chính xác hơn là bị điều
khiển – bởi hình ảnh tự thân. Đơn giản, bạn hãy hành động giống như loại người
mà bạn nghĩ mình như thế. Nếu nghĩ mình thất bại thì chắc bạn sẽ thất bại, nghĩ
rằng mình thành công tất bạn sẽ thành công. Ai tin rằng mình làm được thì làm
được, ai không tin thì không thể.
Henry Ford nhất trí: “Cho dù bạn nghĩ rằng mình làm được hay không, bạn đều
đúng”
Tóm lại: Thái độ quan trọng hơn sự việc. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với
phần lớn giữa những người luôn sục sôi ý tưởng và những kẻ không hề có chút
nào. Điểm dị biệt không phải là khả năng bẩm sinh để tìm ra ý tưởng mà đó
chính là niềm tin rằng mình có khả năng tìm ra ý tưởng.
• Thứ hai: Bạn phải chấp nhận điều mà W. James gọi là “khám phá lớn nhất thế
hệ tôi”, khám phá nào? Con người có thể thay đổi cuộc sống của mình bằng
cách thay đổi thái độ .
Điều hẳn nhiên là thế nhưng có nhiều người, trong đó có bạn lại không chịu chấp
nhận.
Đồng ý rằng hình ảnh tự thân sẽ lèo lái cuộc sống của mình nhưng mặc cho bao
nhiêu chứng cứ hiển nhiên, cho hàng ngàn các ví dụ trong đời sống thực – bạn
vẫn khước từ ý niệm rằng mình có thể thay đổi hình ảnh tự thân. Bạn sai rồi, bạn
có thể thay đổi nó.
Bạn cho rằng, nếu bạn nghĩ khác đi trong tâm thì mình vẫn là mình. Không đâu,
bạn đã là một mình khác. Bạn tưởng rằng mình không thể suy nghĩ cách nào
khác hơn và cho rằng cách suy nghĩ hiện nay đã tạc vào “ngàn năm bia đá” Bạn
sai rồi, bạn có khả năng suy nghĩ theo cách khác. Ai cũng biết và nhìn nhận
nhận là tinh thần ảnh hưởng đến sự vận hành của thể xác, những gì tinh thần có
thể làm được thì thường rất áp đảo. Khi bạn nghĩ về một việc gì đó, chấp nhận
quan niệm rằng vật thể này (tinh thần) có khả năng biến đổi vật thể khác (thể
xác) thì đó là một bước nhảy vọt lớn, một bước nhảy quan trọng – một bước
nhảy lượng tử. Rằng tinh thần có thể biến đổi tinh thần.
Nếu bạn tự nhủ rằng mình không bao giờ “tìm ra ý tưởng” thì bạn sẽ không bao
giờ tìm ra. Thay vào đó, mỗi ngày nên tự nhủ rằng mình là nguồn ý tưởng, rằng
ý tưởng đang sục sôi dâng tràn trong ta như mạch nước tuôn từ suối. Mỗi ngày,
không, nhiều lần trong ngày. Cuối cùng bạn sẽ sống theo cái hình ảnh tinh thần
mới mà bạn đã tạo ra cho mình. Một khi đã biết rằng ý tưởng thật hiện hữu và
bạn có thể tìm ra chúng, bạn sẽ thấy mình chìm vào một cảm giác êm đềm; đó là
một sự bình lặng mà bạn cần có hơn bao giờ hết. Hãy thư giãn đi. Bạn biết là ý
tưởng sẵn có đâu đây rồi và bạn sẽ tìm ra nó. Đừng lo gì về thời gian mặc dù vài
ý tưởng sẽ chậm nảy sinh hơn, song có điều thực tế là việc tìm ra ý tưởng lại
không phụ thuộc vào thời gian, không tùy thuộc vào nơi làm việc, thời khoá biểu
và thậm chí cả khối lượng công việc. Bạn có thể tìm ra chúng khi đang ăn trưa,
đang tắm hay đang đi dạo. Việc thủ đắc được ý tưởng tùy vào việc bạn có tin
rằng nó sẵn có hay không và vào niềm tin nơi bản thân mình.
CHƯƠNG IV - ĐẶT MỤC TIÊU CHO TRÍ NÃO
Bạn hãy tưởng tượng một thanh dầm thép rộng chừng 3 tấc, dài khoảng 30 m
bắc qua nóc 2 toà nhà cao ốc 40 tầng. Nếu bạn đi được từ cao ốc này qua cao
ốc kia, tôi tặng bạn 100 USD. Bạn sẽ cho rằng đó là chuyện điên rồ. Nếu tôi bắt
cóc đứa con 3 tháng tuổi của bạn, đứng trên nóc toà cao ốc kia thò nó ra ngoài
và bắt bạn buộc phải đi qua thanh dầm đó, nếu không tôi sẽ buông rơi nó. Như
nhiều người khác, bạn sẽ thực hiện ngay yêu cầu này. Không chỉ đi trên thanh
dầm mà bạn sẽ đi thật dễ dàng không cần nỗ lực gì.
Tại sao bạn lại phản ứng khác đi? Nhiệm vụ của bạn – đi trên thanh dầm – vẫn
không thay đổi.
Bạn phản ứng khác đi là vì mục đích đã thay đổi. Mục đích lần đầu là làm sao
đừng ngã; bạn quan tâm làm sao qua tới bên kia, đi như thế nào, dang tay cân
bằng ra sao, sải chân dài ngắn. Mục đích lần sau là cứu lấy đứa con của mình,
bạn không hề quan tâm đến những vấn đề khác. Mọi tâm nguyện đều chỉ là cứu
lấy đứa bé và tinh thần bạn tự động nghĩ ra cách di chuyển tốt nhất cho thể xác
để qua được bên kia. Tương tự như thế, một khi đã đặt mục tiêu cho trí não –
chẳng hạn phải phát sinh ra ý tưởng – thì trí não của bạn sẽ nghĩ ra cách để
phát sinh. Tại sao bạn không nhận ra? Một lần nữa, đó là tình huống một bước
nhảy vọt lượng tử so với bước nhảy nhỏ.
Nếu tinh thần có thể điều khiển cách ứng xử và hành động của thể xác trên một
thanh dầm thép rộng chừng 3 tấc, dài khoảng 30 m bắc qua nóc 2 toà nhà cao
ốc 40 tầng. Nếu tinh thần có thể điều khiển cách làm việc của thể xác bạn đến
như vậy thì bạn thử nghĩ đến việc tinh thần điều khiển hoạt động của tinh thần.
Cho nên, nếu bạn muốn tìm ra ý tưởng, đừng tưởng tượng là mình sẽ tìm ra ý
tưởng, hãy nghĩ là mình đã tìm ra được chúng rồi. Tưởng tượng rằng mình đang
được ngợi khen, cảm ơn và tưởng thưởng. Và bạn sẽ đạt được tất cả những
điều nêu trên.
CHƯƠNG V - HÃY GIỐNG TRẺ CON THÊM NỮA
Baudelaire mô tả thiên tài như là khả năng phục hồi tuổi nhỏ theo ý muốn. Theo
ông, nếu có khả năng trở về những diệu kỳ của tuổi thơ, bạn sẽ nếm biết mùi vị
thiên tài. Và ông đã có lý, chính đứa bé trong ta mới sáng tạo chứ không phải gã
trưởng thành.
Gã trưởng thành suy nghĩ quá nhiều, mang quá nhiều thẹo và bị trói buộc bởi
quá nhiều tri thức, quá nhiều giới hạn cùng quy luật, giả nhận và tiên kiến. Gã
trưởng thành là một gã khờ bị còng tay.
Đứa bé vô tư và tự do và không cần biết điều nào nên làm, điều nào không nên
làm. Nó nhìn thấy thế giới đúng như thế giới cứ thế chứ không như gã khờ
trưởng thành vốn được dạy bảo rằng thế giới như thế nào thì tin như thế ấy.
Gary Zukav viết trong quyển The Dancing Wu Li Master “… Ở lĩnh vực vật lý
cũng như mọi lĩnh vực khác, những ai cảm nhận được nhiều nhất men say của
tiến trình sáng tạo sẽ là người vượt qua hay nhất những mớ ràng buộc của
những gì đã biết rồi để dấn thân viễn du vào vùng đất trinh nguyên nằm ở phía
bên kia chướng ngại của vẻ hiển nhiên. Dạng người này có 02 đặc tính. Thứ
nhất là khả năng như trẻ thơ để nhìn thấy thế giới cứ như thế chứ không phải cái
dáng vẻ của thế giới theo cách ta đã biết về nó. Đặc tính thứ hai đối với những
nghệ nhân và nhà khoa học thật sự là niềm tin kiên định vào bản thân”
Một câu chuyện kể về thiền sư Nhật tên Nam Ấn thời Minh Trị. Ngày kia có một
vị giáo sư đại học đến gặp ông tham vấn về thiền. Ông pha trà đãi khách, ngài
rót trà đầy tách của khách rồi cứ thong thả rót nữa, rót mãi. Vi giáo sư nhìn tách
trà đầy tràn ra ngoài cho đến khi không chịu được nữa:
- Đầy quá rồi, không thể rót thêm nữa !
- Cũng giống như tách trà này, bên trong ngài đầy ắp những thành kiến và suy
đoán, làm sao tôi có thể chỉ cho ngài về thiền nếu ngài không trút sạch chiếc
tách của mình?.
“Muốn tăng khả năng sáng tạo,” nhà tâm lý Jean Piager viết “bạn hãy giữ lại một
phần trẻ thơ bởi tính sáng tạo và phát minh vốn là đặc điểm của trẻ con trước khi
chúng bị xã hội của người lớn làm cho méo mó”. Thomas Edison cũng có cùng ý
kiến “Phát minh vĩ đại nhất thế giới là trí não của trẻ thơ” Song có lẽ Dylan
Thomas là người có câu nói hay nhất “Quả bóng mà tôi ném khi đang chơi trong
công viên trước kia vẫn chưa rơi xuống mặt đất”. Gã trưởng thành có khuynh
hướng làm lại những gì mà hắn hoặc người khác đã làm lần sau cùng. Với trẻ
thơ thì không có lần sau cùng, lần nào cũng là lần đầu tiên. Vì vậy khi đi khai phá
tìm ý tưởng, chúng ý thức rằng tự thân chúng có thể nhìn và thấy thế giới một
cách tươi mới mà không cần tham chiếu đến những gì đã nghe nói trước đó;
chúng khai phá một vùng đất tươi mới và nguyên thủy; vùng đất không có ước
lệ, không có biên cương hay rào cản hoặc vách ngăn giới hạn, một vùng đất vô
biên với biết bao hứa hẹn và cơ hội. Trẻ thơ chỉ biết hiện tại bây giờ vì chúng
không biết những gì trước đó cho nên, chúng phá lệ vì không biết có lệ, chúng
làm những điều kỳ cục khiến người lớn không an tâm; khi tìm giải pháp cho một
vấn đề, bản thân chúng nhìn và thấy thế giới một cách tươi mới. Lần nào cũng
mới. Giữa những đồ vật tưởng chừng như không có chút liên hệ nào, chúng lại
nhìn thấy nhiều mối tương quan mới. Chúng tô cỏ màu tím còn cây thì màu cam,
chúng treo xe lửa lơ lửng trên tầng mây… Trẻ nhỏ luôn chú tâm quan sát những
vật thể ta coi là bình thường và có được cảm nhận về những điều kỳ diệu của
những đồ vật mà ta xem là hiển nhiên, tất yêu. Trẻ nhỏ luôn miệng hỏi, hỏi và
hỏi. Tại sao Mặt Trăng lại tròn? Tại sao bầu trời lại xanh? Giấc mơ là gì? Tại sao
ta lại có ngón chân? Sinh nhật của Trái đất là ngày nào? Neil Postman cũng
nói “Khi bước chân vào trường, trẻ con là dấu chấm hỏi, và khi ra trường là dấu
chấm than”. Vậy bạn hãy trở lại thành dấu chấm hỏi đi. Với những gì nhìn thấy,
bạn hãy tự hỏi tại sao lại thế.
• Tại sao dây chuyền sản xuất của hãng ta lại sắp xếp như thế?
• Tại sao nhân viên tiếp tân lại ngồi phía sau bàn giấy? Tại sao bản thân ta cũng
ngồi như thế?
• Tại sao ta đến sở làm rồi lại ra về khi đến giờ… ra về?
• Tại sao danh thiếp, văn phòng phẩm và tài liệu quảng cáo lại trình bày như
thế?
• Tại sao sản phẩm của ta lại được thiết kế như vậy?
Ai ai trong chúng ta cũng sẵn có trong đầu về hình ảnh của mình. Vậy cái hình
ảnh đó, cái kẻ có sẵn trong đầu bạn, bạn thấy hắn bao nhiêu tuổi?
Một ngày kia, khi đang bàn luận về quảng cáo thức ăn cho mèo trên truyền hình,
bạn có tự hỏi qua quan điểm của mèo thì thế giới này sẽ ra sao? Mèo mơ mộng
những gì? Liệu mèo có thấy món Cá hồi đóng hộp như ta thấy không? Và những
câu hỏi cứ tiếp diễn, tiếp diễn. Khi nghiên cứu quảng cáo cho một cửa hàng
Nông sản, bạn thử hỏi cửa hàng Nông sản có vẻ như thế nào sau khi đóng cửa;
liệu quả chanh Đà Lạt có ve vãn nàng bông cải Hóc Môn rằng mình đẹp đôi
không? Cứ để đứa trẻ trong bạn lên tiếng. Đừng e dè gì hết. Hầu hết các doanh
nghiệp đều tưởng thưởng cho những ai tìm ra ý tưởng, và một trong những cách
tìm ra ý tưởng chính là phải giống trẻ con thêm nữa.
Vậy lần sau, khi có vấn đề cần giải quyết hoặc một ý tưởng cần phải tìm, bạn
hãy tự hỏi: “Sẽ giải quyết vấn đề này ra sao nếu ta sáu tuổi? Và nếu ta bốn tuổi
thì ta nhìn vấn đề này như thế nào?”
Cứ thư giãn đi.
Ngày nào đó đền sở làm, bạn thử chạy một mạch hết hành lang xem sao.
Ăn một cây kem tại bàn làm việc.
Trút hết mọi thứ trong ngăn kéo bàn ra sàn nhà rồi để đó đôi ba ngày.
Vẽ rồng vẽ rắn trên cửa kính bằng bút nỉ, ghi chú bằng viết chì.
Cất cao giọng hát trong thang máy.
Chơi piano bằng quả đấm…
Hãy quên đi những gì từng làm trước đây. Hãy phá lệ đừng theo logic
Hãy gàn dở, hãy tự do. Hãy là trẻ thơ.
CHƯƠNG VI - NẠP THÊM DỮ LIỆU
Những người sáng tạo để kiếm sống theo đơn đặt hàng, mỗi ngày. Họ thuộc đủ
mọi thành phần, lứa tuổi, màu da và nhân cách; họ xuất thân từ các gia đình êm
ấm hoặc đổ vỡ; hướng nội hay hướng ngoại… song tất cả bọn họ đều giống
nhau ở hai điểm:
• Thứ nhất, họ đều can đảm.
• Thứ hai, họ vô cùng tò mò. Họ không bao giờ thỏa mãn lòng hiếu kỳ về cách
vận hành và căn nguyên của mọi vật.
Hầu hết mọi người đều tò mò một cách tự nhiên, trong suốt cuộc đời mình họ
“luôn có nhu cầu tìm hiểu”
Và đối với một số người, nhu cầu này bức thiết đến nỗi họ cảm thấy như là của
nợ hơn là hạnh phúc. Nhưng họ đã nghĩ sai; bởi lý do đầu tiên nhờ đó họ có khả
năng sáng tạo chính là óc tò mò. Óc tò mò cứ giục họ phải tích lũy từng chút,
từng chút kiến thức, kiến thức tổng quát về về cuộc sống và các sự kiện. Đến
một ngày nào đó, họ sẽ phối hợp các yếu tố này với yếu tố khác để tạo ra ý
tưởng, và càng phối hợp nhiều yếu tố thì họ càng tìm ra được nhiều ý tưởng.
Nói cho cùng, nếu “Ý tưởng là một sự phối hợp mới của những yếu tố cũ, không
hơn không kém” thì đương nhiên người nào biết nhiều yếu tố cũ hơn sẽ có nhiều
khả năng tìm ra ý tưởng mới hơn so với người biết ít hơn. Nếu không có óc tò
mò tự nhiên buộc mình phải biết tích lũy từng mẩu kiến thức thì bạn phải tự ép
mình vậy. Hàng ngày như thế, một cách thật ý thức.
Có hai cách tự ép mình nạp thêm “yếu tố cũ”:
6.1- Giã từ lối cũ
Tất nhiên là chúng ta đang ở trong một lối mòn. Công nhận đi. Nếu không:
• Tại sao mỗi sáng thức dậy, ta đều làm cùng những động tác với cùng phương
cách theo cùng một thứ tự duy nhất?
• Tại sao, ngày nào ta cũng ăn sáng với cùng những thứ ấy?
• Ngày nào ta cũng làm việc với cùng một phương cách ấy?
• Hoặc xem cũng những chương trình truyền hình ấy?
Bởi vì là chúng ta đang trong một lối mòn. Chính vì vậy, ngày nào ngũ quan
chúng ta cũng ghi nhận cũng những hình ảnh, sự vật mà chúng ta đã ghi nhận
hôm qua – cũng những cảnh quan đó, cảm xúc đó, mùi vị âm thanh đó… Tất
nhiên, thỉnh thoảng cũng có vài điều khác len lén bò vào, ta không thể ngăn cản
được, chúng bất chấp những gì ta đang làm chứ không phải bởi những gì ta
đang làm.
Và nếu cứ tiếp tục trú thân trong lối mòn để cho mọi việc tự nhiên bò vào, ta sẽ
không bao giờ tích lũy được những loại dữ liệu phong phú và rộng khắp – một
thế giới bao la, quyến rũ đấy ắp các thông tin đang bùng nổ - mà ta cần để hình
thành ý tưởng mới.
• Thử xem một chương trình truyền hình lạ mà bạn chưa từng xem bao giờ,
• Thử vào một website mà trước đó bạn nghĩ là mình không thích,
• Đi ăn trưa với một người nào đó,
• Chú tâm lắng nghe một loại nhạc mà bạn không ưa thích,
• Học cách đọc ký âm nhạc, học ngôn ngữ dấu hiệu,
• Đi làm bằng xe bus trọn một tuần,
• Tham gia khoá học vẽ màu nước hoặc một CLB khiêu vũ nào đó mà bạn biết,
• Học tiếng Hy lạp, tiếng Hoa
• Mỗi sáng đi làm thử đi theo một ngã mới; vòng vèo qua các hẻm hóc, lang
thang qua các khu dân cư mới… chắc chắn là bạn sẽ mục kích và khám phá
được nhiều điều bất ngờ thú vị.
Xin vui lòng làm điều gì đó ngay ngày hôm nay. Điều gì đó khác mọi ngày, điều
gì đó đưa bạn ra khỏi ao tù, điều gì đó giúp bạn khởi sự về một hướng mới, điều
gì đó khiến bạn phải ra khỏi lối mòn…
Louis L’Amour nói: “Nếu muốn có óc sáng tạo, hãy đến nơi mà những câu hỏi
của bạn đang dẫn bạn đến. Hãy thực hiện việc này việc khác, hãy tích lũy cho
mình một loạt những kinh nghiệm phong phú và đa dạng”. Mỗi ngày, hãy chứng
kiến những điều gì đó mới mà bạn chưa bao giờ thấy, và mãi mãi…
6.2- Học cách nhìn thấy
Đã có bao giờ, mỗi khi có dịp về miền quê chơi thăm gia đình, bạn tham gia một
trò chơi tìm kiếm các con bò trên suốt hành trình – trò chơi thật đơn giản, mỗi khi
bắt gặp một con bò ở trên đường hay trên đồng cỏ, bạn sẽ đếm và thử nhớ lại
xem suốt chặng đường bạn sẽ tìm ra bao nhiêu con. Và điều thú vị là bạn sẽ
thấy đủ loại các con bò và con trâu, nhưng khi bạn không chơi nữa thì hầu như
bạn không thấy con nào. Tại sao vậy? Không phải khi bạn chơi thì chúng chạy ra
đầy đồng và khi không chơi thì chúng trốn mất nhưng vì khi bạn tìm thì sẽ gặp,
không tìm thì không thấy.
Tương tự, khi bạn mới mua một chiếc xe hoặc bạn chỉ cần dự định mua nó,
bỗng dưng bạn sẽ cảm thấy quanh mình sao có nhiều chiếc xe giống như chiếc
của bạn như vậy. Trước đây chúng vẫn hiện diện xung quanh bạn, bạn không
thấy vì bạn không tìm kiếm nhưng ngay khi bạn quan tâm đến một kiểu dáng xe
nào đó, dù vô tình hay cố ý, bạn sẽ bắt đầu tìm kiếm và quan sát chúng. Và kia
kìa, nó đó.
Và những gì đúng với con bò và xe thì cũng đúng với mọi thứ bởi vì bạn sẽ thấy
tất cả những gì tiếp xúc với tia nhìn của bạn.
Hàng ngày, trên con đường đến sở làm, bạn thấy từng chiếc xe chạy qua xe
bạn, bạn thấy cả người lái xe, thấy từng gốc cây, trụ cáp điện, trạm xăng, các
toà nhà, từng tín hiệu giao thông, từng ngọn đèn đường… thế tại sao bạn chỉ
nhớ lại được một phần nhỏ xíu những gì bạn đã thấy? Bởi vì bạn không thực sự
thấy, bạn chỉ nhìn mà thôi; không phải nhìn tìm mà chỉ nhìn ngó thôi. Nhìn ngó
thì không cần nỗ lực gì, như hít thở thôi. Còn thấy thì lại khác, nó đòi hỏi bạn
phải nỗ lực đấy, và cả sự tận tụy nữa. Một khi đã quen rồi thì thấy cũng tự nhiên
gần như nhìn vậy. Khi thực sự nhìn thấy một sự vật, ta sẽ hiểu được nó. Khi tập
trung tư tưởng quan sát một sự vật, bạn hãy nhìn nó một cách tận tụy và quan
sát, nhận xét nó ở mọi góc độ thì bạn có khả năng ghi nhớ về nó nhiều hơn bất
cứ những gì mà bạn đã từng biết về nó trong suốt cuộc đời. Nếu đầu tư gia công
nghiên cứu một sự vật, bạn sẽ nhìn thấy và ghi nhớ nhiều hơn là bạn từng mơ
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)