DANH MỤC SƠ ĐỒ
Số sơ đồ Tên sơ đồ Trang
Sơ đồ 2.1 Về cơ cấu kinh tế ngành 67
Sơ đồ 3.1 Sơ đồ về cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Hà Tây 72
DANH MỤC BẢNG BIỂU
TT
Số biểu
bảng
Tên biểu bảng Trang
1
Bảng 1.1 Tình hình phát triển các cụm điểm công nghiệp
làng nghề tại một số tỉnh
7
2
Bảng 2.1 Phát triển các làng nghề ở tỉnh Hà Tây đến năm
2005 và định hướng đến năm 2010
52
3
Bảng 2.2 Tổng hợp chi tiết phát triển làng nghề ở tỉnh
Hà Tây giai đoạn 2001-2005
55
4
Bảng 2.3 Tổng hợp tình hình thu hút các dự án đầu tư vào
các cụm, điểm công nghiệp ở tỉnh Hà Tây giai
đoạn 2001-2006
63
5
Bảng 2.4 Tổng hợp quy hoạch phát triển CN – TTCN Hà
Tây đến 2010, định hướng đến 2020
64
6
Bảng 2.5 Về chuyển dịch cơ cấu Công nghiệp - Xây
dựng
66
7
Bảng 3.1 Kết quả sản xuất công nghiệp Hà Tây 2001-
2005
71
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã
hội của Đảng ta xác định: “Chúng ta phải tiếp tục nâng cao ý chí tự lực, tự
cường, phát huy mọi tiềm năng, vật chất và trí tuệ của dân tộc đồng thời mở
rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tìm tòi bước đi, hình thức và biện pháp thích
hợp xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội”.
Để thực hiện được mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh, điều quan trọng hàng đầu là phải cải tiến căn bản tình
trạng nền kinh tế xã hội kém phát triển, chiến thắng những rào cản những lực
lượng cản trở con đường và quá trình đi lên của nền kinh tế.
Cương lĩnh xây dựng đất nước xác định: “Phát triển lực lượng sản xuất,
công nghiệp hóa đất nước theo hướng hiện đại gắn liền với phát triển một nền
nông nghiệp toàn diện là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở
vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng suất lao
động xã hội và cải thiện đời sống nhân dân” “phù hợp với sự phát triển của
lực lượng sản xuất, thiết lập từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ
thấp đến cao với sự đa dạng về hình thức sở hữu”.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ ra rằng: “Giải phóng
mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân
dân”. Đảng ta chủ trương “đẩy mạnh hơn nữa công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông
thôn và nông dân”.
Giai đoạn (2006 - 2010) những mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu là: Đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức, tạo nền tảng
đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào
năm 2020”. “Giải phóng và phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, phát huy
mọi tiềm năng và nguồn lực tạo bước đột phá về xây dựng kết cấu hạ tầng và
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh, tăng tốc
độ tăng trưởng kinh tế, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng của nước đang phát
triển có thu nhập thấp”.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa với tốc độ tăng trưởng nhanh và bền
vững, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng và
hiệu quả, năng lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế giữ vai trò quan trọng
trong toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến 2020. Phát triển nhanh
hơn công nghiệp - xây dựng cần chú ý mối quan hệ gắn kết hữu cơ giữa phát
triển công nghiệp – xây dựng với phát triển dịch vụ, phát triển đô thị và phát
triển về nông nghiệp hàng hóa bền vững. Đại hội X xác định: “Hoàn chỉnh
quy hoạch phát triển các khu, cụm, điểm công nghiệp trên cả nước; hình thành
các vùng công nghiệp trọng điểm; gắn việc phát triển sản xuất với bảo đảm
các điều kiện sinh hoạt cho người lao động”.
Như vậy, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì
vấn đề phát triển các cụm, điểm công nghiệp giữ vai trò quan trọng trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Phát triển các cụm, điểm công nghiệp sẽ
góp phần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng
tiến bộ, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn, giải quyết tốt, có hiệu quả đồng bộ vấn đề nông nghiệp, nông thôn,
nông dân trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, sớm đưa nước ta trở
thành nước công nghiệp vào năm 2020.
Chính vì thế tác giả chọn đề tài: “Phát triển các cụm, điểm công
nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn tỉnh Hà
Tây” để nghiên cứu.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, luận
án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu những vấn đề về công nghiệp hóa, hiện
đại hóa; về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; về các khu
công nghiệp, khu chế xuất ở Việt Nam và ở một số địa phương khác.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu và các luận văn, luận án đã có
nhiều đóng góp khoa học và tổng kết thực tiễn phong phú, những cách tiếp
cận và phương pháp tiếp cận tập trung vào giải quyết các vấn đề cụ thể của
công nghiệp hóa, hiện đại hóa; công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nông nghiệp
nông thôn, những vấn đề về phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất. Tuy
nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu và cụ thể về việc phát triển
các cụm, điểm công nghiệp.
Ở đề tài nghiên cứu này chúng tôi tập trung nghiên cứu phát triển các
cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo
hướng tiếp cận của kinh tế chính trị học. Đó là nghiên cứu những nguyên lý
chung từ đó vận dụng vào việc phát triển cụm, điểm công nghiệp, gắn với quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Từ góc độ kinh tế chính trị, hướng tiếp cận và nghiên cứu gồm:
- Sự hình thành và phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Làm rõ mối quan hệ kinh tế; các thành phần kinh tế; huy động nguồn
lực; huy động vốn đầu tư; các vấn đề về giải quyết việc làm; nhà ở; công tác
quản lý đất đai khi phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung chủ yếu ở giai đoạn (2001 –
2006) từ đó chỉ ra phương hướng, giải pháp để phát triển các cụm, điểm công
nghiệp vào năm sau.
Địa điểm: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Tây.
4. Mục đích nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận về quá trình hình thành, phát triển các cụm công
nghiệp, điểm công nghiệp; về công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Thực trạng về việc gắn phát triển cụm điểm công nghiệp với việc giải
phóng tiềm năng sức lao động, vốn, tạo cơ sở vật chất – kỹ thuật; chuyển dịch
cơ cấu kinh tế.
- Phương hướng, giải pháp để tiếp tục phát triển cụm, điểm công nghiệp tại
Hà Tây.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là
phương pháp chủ đạo. Ngoài ra chúng tôi còn kết hợp với các phương pháp
khác như: Phương pháp điều tra, thống kê; phương pháp phân tích tổng hợp.
6. Những đóng góp của luận văn
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận đối với việc hình thành, phát
triển các cụm, điểm công nghiệp như là một quá trình khách quan.
- Làm sáng tỏ tính đặc thù của việc hình thành các cụm, điểm công
nghiệp ở Việt Nam nói chung và Hà Tây nói riêng trong quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Phân tích thực trạng, làm rõ những nguyên nhân, kết quả; những yếu
kém trong phát triển cụm, điểm công nghiệp.
- Định hướng các giải pháp để hình thành và thúc đẩy phát triển cụm,
điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (đặc biệt là ở
Hà Tây).
7. Kết cấu luận văn: Luận văn gồm 3 chương
Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
một số biểu bảng số liệu, sơ đồ,… nội dung chính bao gồm khoảng 100 trang
được kết cấu thành 3 chương, bao gồm:
Chương 1 – Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành phát triển các cụm,
điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta.
Chương II – Thực trạng xây dựng và phát triển các cụm, điểm công nghiệp ở
tỉnh Hà Tây
Chương III – Phương hướng và giải pháp phát triển các cụm, điểm công
nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Tây.
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SỰ HÌNH THÀNH VÀ
PHÁT TRIỂN CÁC CỤM, ĐIỂM CÔNG NGHIỆP TRONG
QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA
1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÁC CỤM, ĐIỂM
CÔNG NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA.
1.1.1. Khái niệm cụm, điểm công nghiệp
Trong thời gian qua, các cơ sở công nghiệp của các nước đang phát
triển phần lớn do hạn chế về vốn nên có quy mô vừa và nhỏ, phân bố phân
tán, khả năng xử lý ô nhiễm và bảo vệ môi trường thấp. Đất đai hữu hạn, dân
số ngày càng tăng. Thêm vào đó chi tiêu của Chính phủ cần phải tập trung
vào việc phát triển hạ tầng cơ sở về cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Để
đáp ứng yêu cầu trên, việc phát triển công nghiệp cần khuyến khích mọi thành
phần kinh tế và phải tuân theo quy hoạch phát triển nhằm tiết kiệm trong đầu
tư, tiết kiệm đất đai, có điều kiện để dễ dàng kiểm soát và có biện pháp bảo vệ
môi trường một cách thuận lợi và hữu hiệu nhất.
Bởi vậy, các nước cần tạo một môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư
cả về môi trường pháp lý, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội để thu hút
đầu tư theo quy hoạch phù hợp với phát triển kinh tế – xã hội trước mắt cũng
như lâu dài của đất nước. Để thực hiện mục tiêu trên, các nước đang phát triển
đã thành lập các khu vực đặc biệt với những ưu đãi về tài chính, thuận lợi về
cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội để thu hút đầu tư, xuất phát từ mục tiêu đó
đã dẫn tới sự hình thành các khu vực sản xuất tập trung và khái niẹm về khu,
cụm, điểm công nghiệp ra đời.
Cụm công nghiệp, điểm công nghiệp là khái niệm được sử dụng khá
phổ biến và thường xuyên trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của
các nước tư bản, đặc biệt là sau cuộc cách mạng về khoa học công nghệ trên
thế giới trong những năm 1970-1980 của thế kỷ trước. Với mô hình này đã
cho phép hạ thấp chi phí sử dụng thị truờng, tạo điều kiện đổi mới các hàng
hoá truyền thống và các quy trình truyền thống,
Tại Việt Nam, trong quá trình phát triển của đất nước thì khái niệm cụm
công nghiệp, điểm công nghiệp được ra đời từ khi có quyết định số
132/2000/QĐ-TTG ngày 24/11/2000 của Thủ Tướng chính phủ và một số
ngành nông thôn.
Đây là một hình thức mới với nước ta, cụm công nghiệp, điểm công
nghiệp là một hình thức tổ chức sản xuất công nghiệp theo lãnh thổ, nó ra đời
và gắn liền với quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn
và đặc trưng nhất là tại các làng có nghề truyền thống.
Như ta đã biết sản xuất công nghiệp được tổ chức theo ba loại hình
chính đó là: theo ngành, theo thành phần kinh tế, theo lãnh thổ.
Tổ chức theo ngành có nghĩa là hình thành và phát triển các chuyên ngành
kinh tế – kỹ thuật thuộc các lĩnh vực khai thác chế biến và dịch vụ công nghiệp.
Theo thành phần kinh tế thì được hình thành trên cơ sở các cơ sở sản
xuất, kinh doanh công nghiệp tồn tại dưới các hình thức: doanh nghiệp Nhà
nước, xí nghiệp liên doanh với nước ngoài, doanh nghiệp 100% vốn nước
ngoài, hợp tác xã, công ty cổ phần, CTTNHH, doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh
doanh cá thể.
Theo lãnh thổ thì đó chính là việc hình thành các khu, các vùng lãnh
thổ nơi tập hợp các cơ sở sản xuất kinh doanh công nghiệp. Đây chính là tiền
đề để ra đời khái niệm về khu công nghiệp, cụm, điểm công nghiệp,
Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì sản xuất theo lãnh
thổ phát triển khá nhanh và có tác động tích cực chủ yếu như:
- Tạo điều kiện tốt hơn để phát triển công nghiệp nhanh và bền vững
nhờ: cải tiến kết cấu hạ tầng cơ sở kỹ thuật (đường xá, điện nước, thông tin
liên lạc), giải quyết vấn đề môi trường do tách khu sản xuất công nghiệp với
khu dân cư và có phương án xử lý chất thải công nghiệp một cách triệt để, có
điều kiện ứng dụng khoa học kỹ thuật một các đầy đủ nhất.
- Tạo ra sự phân bố công nghiệp đồng đều hơn, họp lý hơn giữa các
vùng, các địa phưong của đất nước
- Huy động được mọi nguồn lực của từng vùng, từng lãnh thổ vào phát
triển công nghiệp.
- Đây là loại hình tổ chức sản xuất đặc biệt phù hợp với các doanh
nghiệp vừa và nhỏ.
Đến nay việc tổ chức sản xuất công nghiệp theo lãnh thổ chưa có tên
gọi thống nhất giữa các địa phương, nơi gọi là cụm, điểm công nghiệp (tỉnh
Hà Tây), nơi gọi là cụm công nghiệp huyện (tỉnh Nam Định), nơi gọi là cụm
công nghiệp (thành phố Hà Nội) Nhưng nói chung, khá thống nhất về
quan niệm cho rằng là một địa điểm phân bố sản xuất công nghiệp tập
trung bao gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh tế gia đình nhằm
khắc phục ô nhiễm môi trường, tạo kết cấu cơ sở hạ tầng tốt hơn cho phát
triển sản xuất, kinh doanh công nghiệp, có ranh giới địa lý rõ ràng, có hệ
thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật chung được xây dựng đồng bộ và được
thành lập theo quyết định của chính quyền địa phương (tỉnh hoặc huyện).
Bảng 1.1:
Tình hình phát triển các cụm điểm công nghiệp làng nghề tại một số tỉnh
Tỉnh
Số làng
nghề của
tỉnh
Quy hoạch
đến năm
2010
Diện tích
(ha)
Số cụm
công nghiệp
làng nghề
đã xây dựng
Diện tích
(ha)
Hà Nội 30 8 - 3 96,1
Hà Tây 201 400 10.000 157 -
Bắc Ninh 62 21 460,87 15 -
Nam Định 86 17 - 15 202,69
Như vậy, mục tiêu phát triển sản xuất, kinh doanh công nghiệp trên cơ
sở giải quyết tốt vấn đề tạo ra kết cấu cơ sở hạ tầng kỹ thuật và môi trường.
Đối tượng vào cụm điểm công nghiệp là cơ sở sản xuất, kinh doanh (doanh
nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh gia đình) ở làng nghề chuyển đến. Cụm,
điểm công nghiệp đã Thực hiện sự tách biệt khu vực sản xuất khỏi khu vực
dân cư sinh sống và được thành lập theo quyết định của Uỷ ban nhân dân
địa phương (tỉnh, huyện).
Trong quá trình nghiên cứu tại địa phương thì bản thân tác giả luận văn
cho rằng với đặc thù là một tỉnh có số lượng làng nghề chiếm trên 20% số
lượng làng nghề trên toàn quốc thì việc UBND tỉnh Hà Tây có quy định về
tên gọi là cụm công nghiệp và điểm công nghiệp là khá phù hợp vói tình hình
sản xuất công nghiệp của địa phương.
Tóm lại,
Cụm công nghiệp: là địa điểm tập trung sản xuất kinh doanh và dịch vụ
phục vụ công nghiệp của các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, tách biệt
với khu dân cư, có hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật chung được xây
dựng đồng bộ, bảo đảm đầy đủ các điều kiện để sản xuất thuận lợi, an toàn và
bền vững.
Cụm công nghiệp có thể nằm trong địa bàn một hoặc một số huyện do
uỷ ban nhân dân tỉnh quyết định; khi lập quy hoạch xây dựng cụm công
nghiệp phải bảo đảm việc kết nối đồng bộ giữa các công trình kỹ thuật hạ tầng
trong và ngoài hàng rào, đảm bảo hiệu quả sử dụng đất và có một hệ thống hạ
tầng xã hội tương ứng.
Điểm công nghiệp: là địa điểm sản xuất và dịch vụ phục vụ cho sản
xuất của các cơ sở ngành nghề ở địa phuơng (hộ gia đình, các cá nhân, tổ,
nhóm hợp tác, hợp tác xã) và trong trưòng hợp cụ thể có thể có một số doanh
nghiệp quy mô nhỏ tại địa phương đó các các ngành nghề phù hợp mục tiêu
của điểm công nghiệp; tách bạch với khu dân cư, có hệ thống công trình hạ
tầng kỹ thuật chung được xây dựng đồng bộ bảo đảm đầy đủ các điều kiện để
sản xuất thuận lợi, an toàn và bền vững.
Điểm công nghiệp chủ yếu trong địa bàn một xã (phường thị trấn), do
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét