Tiết 101: Hoán dụ

* Nêu khái niệm về ẩn
* Nêu khái niệm về ẩn
dụ?
dụ?
Có mấy kiểu ẩn dụ
Có mấy kiểu ẩn dụ
thường gặp ? Tìm phép
thường gặp ? Tìm phép
ẩn dụ trong câu sau :
ẩn dụ trong câu sau :


“
“
Thuyền về có nhớ bến
Thuyền về có nhớ bến
chăng.
chăng.
Bến thì một dạ khăng
Bến thì một dạ khăng
khăng đợi thuyền .”
khăng đợi thuyền .”

I - HOÁN DỤ LÀ GÌ ?
I - HOÁN DỤ LÀ GÌ ?
1.
1.
Ví dụ :
Ví dụ :



Áo nâu
Áo nâu


liền với
liền với


áo xanh
áo xanh
.
.
Nông thôn
Nông thôn


cùng với
cùng với


thị thành
thị thành


đứng
đứng


lên
lên
.
.


(T
(T
ố Hữu )
ố Hữu )
Câu hỏi :
Câu hỏi :
1/
1/
Các từ ngữ in đậm trong câu thơ chỉ
Các từ ngữ in đậm trong câu thơ chỉ
ai ?
ai ?
2/
2/
Giữa
Giữa
áo nâu
áo nâu
,
,
áo xanh
áo xanh
,
,
nông thôn
nông thôn
,
,
thị
thị
thành
thành
với sự vật được chỉ có mối quan
với sự vật được chỉ có mối quan
hệ như thế nào ?
hệ như thế nào ?
3/
3/
Hãy nêu tác dụng của cách diễn đạt
Hãy nêu tác dụng của cách diễn đạt
này .
này .

I -
I -


HOÁN DỤ LÀ GÌ ?
HOÁN DỤ LÀ GÌ ?
1 .
1 .
Ví dụ
Ví dụ
:
:


- Áo nâu :
- Áo nâu :
người nông dân.
người nông dân.


- Áo xanh :
- Áo xanh :
người công nhân.
người công nhân.


- Nông thôn :
- Nông thôn :
người sống ở nông thôn.
người sống ở nông thôn.


- Thị thành :
- Thị thành :
người sống ở thành thị.
người sống ở thành thị.

2/
2/
Ghi nhớ :
Ghi nhớ :


Hoán dụ là gọi tên
Hoán dụ là gọi tên
sự vật hiện tượng , khái niệm
sự vật hiện tượng , khái niệm
bằng tên của một sự vật ,
bằng tên của một sự vật ,
hiện tượng , khái niệm khác
hiện tượng , khái niệm khác
có quan hệ gần gũi với nó
có quan hệ gần gũi với nó
nhằm tăng sức gợi hình gợi
nhằm tăng sức gợi hình gợi
cảm cho sự diễn đạt .
cảm cho sự diễn đạt .

II
II
-
-
CÁC KIỂU HOÁN DỤ
CÁC KIỂU HOÁN DỤ
:
:
1.
1.


Ví dụ
Ví dụ
:
:

1
1
. Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế
. Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế
nào ?
nào ?
a)
a)
Bàn tay
Bàn tay
ta làm nên tất cả
ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
( Hoàng Trung Thông )
( Hoàng Trung Thông )
b)
b)
Một
Một
cây làm chẳng nên non.
cây làm chẳng nên non.


Ba
Ba
cây chụm lại nên hòn núi cao.
cây chụm lại nên hòn núi cao.
( Ca dao )
( Ca dao )
c)
c)


Ngày Huế
Ngày Huế
đổ máu
đổ máu
Chú Hà Nội về
Chú Hà Nội về


Tình cờ chú cháu
Tình cờ chú cháu


Gặp nhau Hàng Bè.
Gặp nhau Hàng Bè.
( Tố Hữu )
( Tố Hữu )

2
2
. Giữa
. Giữa
bàn tay
bàn tay
với sự vật mà nó
với sự vật mà nó
biểu thị trong ví dụ a,
biểu thị trong ví dụ a,
một
một


và
và
ba
ba


với
với
số lượng mà nó biểu thi trong ví dụ b,
số lượng mà nó biểu thi trong ví dụ b,
đổ máu
đổ máu
với hiện tượng mà nó biểu
với hiện tượng mà nó biểu
thị trong ví dụ c có quan hệ như thế
thị trong ví dụ c có quan hệ như thế
nào ?
nào ?
3
3
. Từ những ví dụ đã phân tích ở
. Từ những ví dụ đã phân tích ở
phần I và phần II , hãy liệt kê một số
phần I và phần II , hãy liệt kê một số
kiểu quan hệ thường được sử dụng để
kiểu quan hệ thường được sử dụng để
tạo ra phép hoán dụ.
tạo ra phép hoán dụ.

a)
a)


Bàn tay
Bàn tay
:chỉ người lao động nói
:chỉ người lao động nói
chung.
chung.


Quan hệ giữa bộ phận – toàn thể.
Quan hệ giữa bộ phận – toàn thể.
b)
b)
-
-
Một
Một
: chỉ số ít.
: chỉ số ít.


-
-
Ba
Ba
: chỉ số nhiều.
: chỉ số nhiều.


Quan hệ giữa cái cụ thể - cái trừu
Quan hệ giữa cái cụ thể - cái trừu
tượng.
tượng.
c)
c)


Đổ máu
Đổ máu
: dấu hiệu của chiến
: dấu hiệu của chiến
tranh.
tranh.


Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật
Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật
- sự vật
- sự vật

2/
2/
Ghi nhớ
Ghi nhớ
:
:
Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp
Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp
là :
là :
_ Lấy một bộ phận để gọi toàn thể ;
_ Lấy một bộ phận để gọi toàn thể ;
_ Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị
_ Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị
chứa đựng ;
chứa đựng ;
_ Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự
_ Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự
vật ;
vật ;
_ Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu
_ Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu
tượng.
tượng.

Xem chi tiết: Tiết 101: Hoán dụ